Σάββατο, 25 Φεβρουαρίου 2012 15:17

    ελασματοβράγχια

    Written by
    Rate this item
    (0 votes)
    ελασματοβράγχια (Ζωολ.). Ομοταξία αμφιπλευροσυμμετρικών μαλακίων, με ατροφικό ή χωρίς καθόλου κεφάλι. Περιλαμβάνει περίπου 15.000 είδη με κοσμοπολίτικη εξάπλωση, τα οποία συναντώνται κυρίως σε υδάτινα περιβάλλοντα. Η ονομασία τους οφείλεται στην παρουσία δύο φυλλοειδών βραγχίων, τα οποία αποτελούνται από ελασματοειδή βραγχιακά ινίδια. Τα ε. ονομάζονται επίσης πελεκύποδα, επειδή το πλευρικά πιεσμένο πόδι τους έχει μορφή πελέκεως, και δίθυρα, επειδή το σώμα τους περικλείεται σε ένα όστρακο με δύο θυρίδες, δεξιά και αριστερά. Οι θυρίδες αυτές είναι συνήθως συμμετρικές, αλλά υπάρχουν και ασύμμετρες σε διάφορα είδη όπως τα χτένια και τα στρείδια, τα οποία προσκολλώνται με τη μία θυρίδα σε βράχους. Οι θυρίδες συνδέονται μεταξύ τους στο πάνω μέρος του οστράκου με έναν ελαστικό σύνδεσμο και προσαρμόζονται τελείως με το κλείθρο, το οποίο έχει χαρακτηριστικές εγκολπώσεις και οδοντώσεις (δόντια του κλείθρου). Όσο τα ε. είναι ζωντανά, οι θυρίδες διατηρούνται κλειστές από έναν ή δύο ισχυρούς προσαγωγούς μυς, οι οποίοι συγκρατούνται στα εσωτερικά τοιχώματα μεταξύ των δύο θυρίδων. Οι θυρίδες ανοίγουν όταν οι μύες χαλαρώνουν και όταν το ζώο πεθάνει. Το όστρακο, το οποίο δεν έχει έντονους χρωματισμούς, παράγεται από την έκκριση αδένων του μανδύα, δηλαδή του σχηματισμού που περιβάλλει το σώμα του ζώου, και συγκροτείται από τρεις στιβάδες: μία εξωτερική (περιόστρακο), μία ενδιάμεση (πρισματική), η οποία αποτελείται από πρίσματα ανθρακικού ασβεστίου, και μία εσωτερική (μαργαριτοφόρος), από λεπτά στρώματα ανθρακικού ασβεστίου και κογχυολίνη, με παράλληλη διάταξη. Σε ορισμένα δίθυρα, όπως το γένος Meleagrina, η μαργαριταρώδης ουσία περιβάλλει συχνά κόκκους άμμου ή άλλα ξένα σωματίδια που φτάνουν στην εσωτερική στιβάδα, σχηματίζοντας τα μαργαριτάρια (βλ. λ. μαργαριτάρι). Άλλο προϊόν των ε., με εμπορική σημασία είναι η βύσσος (βλ. λ. βύσσος), ενώ το όστρακο ορισμένων ειδών πωλείται ως διακοσμητικό, όπως για παράδειγμα το πολύ μεγάλο όστρακο του γένους Tridacna και το όστρακο από το χτένι του γένους Pecten. Πολλά είδη είναι εδώδιμα, ορισμένα από τα οποία, όπως τα στρείδια και τα μύδια, καλλιεργούνται σε ειδικά εκτροφεία.
Τα ε. υποδιαιρούνται σε διάφορες τάξεις, γενικά όμως διακρίνονται στις κατηγορίες των ασιφώνων μαλακίων και των σιφωνωτών. Τα τελευταία διαθέτουν δύο σιφώνια, ένα ραχιαίο και ένα κοιλιακό, για την κυκλοφορία του νερού. Τα σιφώνια σχηματίζονται από τη σύντηξη των άκρων του μανδύα. Τα περισσότερα ε. είναι γονοχωριστικά (χωριστά φύλα) και αναπαράγονται με αβγά. Ορισμένα είδη, όπως τα στρείδια, είναι ερμαφρόδιτα, με διαδοχική ανάπτυξη των λειτουργιών του αρσενικού και του θηλυκού. Από τα ε. συνήθως απουσιάζουν τα αισθητήρια όργανα, αλλά κάποια είδη, όπως τα χτένια, φέρουν πολυάριθμα οφθαλμίδια. Πάνω στα βράγχια και στην επιφάνεια του μανδύα υπάρχουν πολλές παλλόμενες βλεφαρίδες· οι σχηματισμοί αυτοί χρησιμεύουν για να μεταφέρουν στο στόμα, το οποίο δεν έχει κεράτινους οδοντικούς σχηματισμούς, την τροφή, η οποία αποτελείται από μικρούς οργανισμούς και υπολείμματά τους.
Το πόδι είναι ένα όργανο σκωληκοειδούς ή πελεκυοειδούς μορφής, που χρησιμεύει στο ζώο για τη μετακίνησή του. Ορισμένα ε. έχουν τη συνήθεια να σκάβουν τους βράχους, στους οποίους βρίσκονται μόνιμα. Αυτό το κατορθώνουν είτε μηχανικά, με την τριβή των θυρίδων, είτε χημικά, με όξινες εκκρίσεις.
    Read 860 times

    More in this category: « Ελάσιππος έλασμα »

    Leave a comment

    Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.