Παρασκευή, 24 Φεβρουαρίου 2012 16:03

    βασάλτης

    Written by
    Rate this item
    (1 Vote)
    βασάλτης (Γεωλ.). Έκχυτο, εκρηξιγενές, ηφαιστειακό πέτρωμα, πλούσιο σε σίδηρο και μαγνήσιο, με σχετικά χαμηλή περιεκτικότητα (περ. 50%) σε οξείδιο του πυριτίου (SiO2). Έχει συνήθως συμπαγή, λεπτόκοκκη υφή και είναι ανάλογης χημικής σύστασης με τα μαγματικά ηφαιστειακά πετρώματα που ονομάζονται γάββροι. Οι περισσότεροι β. έχουν πορφυριτικό ιστό, με κύρια συστατικά τα πορφυριτικά, φεμικά (βασικά) ορυκτά αυγίτη και ολιβίνη και διάφορα πλαγιόκλαστα ορυκτά, όπως το λαβραδόριο και ο βυτοβνίτης. Τα ορυκτά αυτά βρίσκονται με τη μορφή ευδιάκριτων κρυστάλλων, των φαινοκρυστάλλων, μέσα σε μια θεμελιώδη μικροκρυσταλλική μάζα, ανάλογης σύστασης. Ο ολιβίνης, ο οποίος μπορεί και να απουσιάζει, εξαλλοιώνεται συχνά σε σερπεντίνη. Ο β. μπορεί επίσης να περιέχει βιοτίτη, κεροστίλβη, ιλμενίτη, μαγνητίτη κ.ά.· όταν περιέχει σημαντικές ποσότητες μαγνητίτη, παρουσιάζει μαγνητικές ιδιότητες. Ανάλογα με την ορυκτολογική τους σύσταση, υπάρχουν τρεις κύριοι τύποι β.: ο ασβεσταλκαλικός, ο αλκαλικός και ο θολεϊτικός β.
Το υγιές πέτρωμα έχει μαύρο χρώμα (μελανοκρατικό), ενώ εξαλλοιωμένο αποκτά γκρίζα, ερυθρωπή ή, σπανιότερα, πρασινωπή απόχρωση. Λόγω της χαμηλής περιεκτικότητάς του σε οξείδιο του πυριτίου, εμφανίζει χαμηλό ιξώδες άρα μεγάλη ικανότητα ροής. Οι β. είναι κατά κανόνα συμπαγείς, αλλά σε πολλές περιπτώσεις εμφανίζουν σπογγώδη υφή, λόγω του εγκλωβισμού αέρα στο εσωτερικό της λάβας κατά την ψύξη της· οι πόροι που σχηματίζονται γεμίζουν με δευτερογενή ορυκτά, για παράδειγμα, ασβεστίτη, ζεόλιθους και οπάλιο, οπότε ονομάζονται αμυγδαλοειδείς κοιλότητες. Μερικές φορές η θεμελιώδης μάζα του β. είναι υαλώδης και τότε λέγεται υαλώδης β. Χαρακτηριστικό των βασαλτικών εμφανίσεων είναι η στηλοειδής κατάτμησή τους σε πρίσματα πολυγωνικής τομής που θυμίζουν κολόνες, η οποία οφείλεται στη συστολή του μάγματος κατά την ψύξη του.
Ο β. είναι το κατεξοχήν ηφαιστειακό πέτρωμα από το οποίο δομείται ο πυθμένας των ωκεανών· εκτεταμένες ροές λάβας έχουν σχηματίσει τεράστιες αποθέσεις β. σε πολλές ηπείρους, όπως στις νοτιοδυτικές ΗΠΑ και στο Ντεκάν της Ινδίας. Τυπικές εμφανίσεις β. βρίσκονται σε πολλές άλλες περιοχές, όπως η Ισλανδία, το Φίνγκαλ της Σκοτίας (τυπικές στηλοειδείς εμφανίσεις), η Παταγονία της Νότιας Αμερικής, η Γροιλανδία (όπου μέσα στις βασαλτικές λάβες του νησιού Ντίσκο, υπάρχουν ονομαστά και εκτεταμένα κοιτάσματα σιδήρου), καθώς και τα νησιά της Χαβάης, τα οποία αποτελούνται σχεδόν αποκλειστικά από β. Στην Ελλάδα β. βρίσκονται όπου υπάρχουν οφιόλιθοι, για παράδειγμα, στην Πίνδο, στη Χαλκιδική, στη Σαμοθράκη, στην Κρήτη, στην Αργολίδα και σε άλλες περιοχές με ηφαιστειακά πετρώματα, όπως η Ροδόπη, η Σάμος, η Σαντορίνη κ.ά. 
Ο β. παρουσιάζει φυσική εύκολη κατάτμηση σε πρίσματα και υψηλή αντοχή στη μηχανική πίεση (συχνά ανώτερη από 3.000 kg/cm2), γι’ αυτό χρησιμοποιείται σε οικοδομικές κατασκευές, σε τεχνητούς λιμένες, ως αδρανές σε σιδηροδρομικές γραμμές και σε σκυροδέματα· αντίθετα, είναι ακατάλληλος για οδοποιία, επειδή παρουσιάζει μέτρια αντίσταση στη φθορά και αποσαθρώνεται εύκολα.
    Read 2875 times

    Leave a comment

    Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.