Παρασκευή, 24 Φεβρουαρίου 2012 13:36

    αρχαϊκός ή αρχαιοζωικός αιώνας

    Written by
    Rate this item
    (1 Vote)
    αρχαϊκός ή αρχαιοζωικός αιώνας (Γεωλ.). Η αρχαιότερη χρονική περίοδος στη γεωλογική ιστορία της Γης. Καλύπτει το χρονικό διάστημα που ακολούθησε την αστρική φάση του σχηματισμού της Γης, από τον πρώτο σχηματισμό –εξαιτίας της ψύξης– του φλοιού του πλανήτη έως την εμφάνιση των πρώτων θετικών λειψάνων ζωής. Σύμφωνα με κάποιους επιστήμονες, που ονομάζουν αυτή την περίοδο προκάμβριο, ο α.α. έπεται του αζωικού αιώνα. 
Η διάρκεια αυτής της γεωλογικής περιόδου υπολογίζεται περίπου σε 1,5 δισεκατομμύριο χρόνια. Ωστόσο, με τη μέθοδο των ραδιοϊσοτόπων, έχει υπολογιστεί η απόλυτη ηλικία ορισμένων ορυκτών των αρχαϊκών πετρωμάτων σε 3 δισεκατομμύρια χρόνια. Το σίγουρο είναι ότι ο αιώνας αυτός χαρακτηρίζεται από στρωματογραφική ασυμφωνία του κύκλου της ιζηματογένεσης ως προς την επόμενη περίοδο (αλγκόνκιο). Το πάχος των αποθέσεων φθάνει τις πολλές χιλιάδες μέτρα. 
Οι πιο παλαιοί σχηματισμοί της λιθόσφαιρας αντιπροσωπεύονται από εκρηξιγενή και κυρίως μεταμορφωμένα πετρώματα (γνεύσιοι, μαρμαρυγιακοί σχιστόλιθοι, φυλλίτες και μάρμαρα). Το κυριότερο χαρακτηριστικό των πετρωμάτων αυτών είναι η μεταμόρφωση που υπέστησαν κατά τη διάρκεια του αιώνα αυτού, με αποτέλεσμα η σημερινή τους όψη να είναι τελείως διαφορετική από την αρχική. Η μεταμόρφωση αυτή, η έντονη πτύχωση των πετρωμάτων και η πληθώρα των ρωγμών –οι οποίες έχουν συχνά πληρωθεί από διεισδύσεις εκρηξιγενών πετρωμάτων– αποτελούν τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα των μεγάλων διαταράξεων του φλοιού της Γης· κατά τη διάρκειά τους ανορθώθηκαν τεράστιες οροσειρές (ορεογενετική φάση) που πάλι κατέπεσαν και ισοπεδώθηκαν από τη διαβρωτική ενέργεια. 
Τα αρχαϊκά στρώματα, επομένως, είτε εμφανίζονται ως πυρήνες ορέων απογυμνωμένοι από νεότερες αποθέσεις είτε αποτελούν κεντρικές ζώνες παλαιότερων και νεότερων ορεινών αλυσίδων που αποκαλούνται ασπίδες (καναδική ασπίδα, σιβηρική ασπίδα, βαλτική ασπίδα κλπ.)· και στις δύο περιπτώσεις τα αρχαϊκά πετρώματα είναι έντονα πτυχωμένα, ανορθωμένα και κατατεμαχισμένα. Πτυχώσεις, όπως η λαυρέντιος, η αλγκονκική και η χουρώνιος αποτελούν τη γενεσιουργό αιτία των μεγάλων οροσειρών της Βόρειας Αμερικής, της Φιλανδίας, της Ζιμπάμπουε, των Ινδιών και της Αυστραλίας.
Τα κύματα των ορεογενετικών πτυχώσεων των επόμενων γεωλογικών αιώνων έσπαζαν επάνω στις ασπίδες. Αποτέλεσμα των ορεογενετικών αυτών κινήσεων ήταν η δημιουργία των πρώτων ξηρών και των πρώτων ωκεανών. Στον πυθμένα τους σχηματίστηκαν τα πρώτα ιζηματογενή πετρώματα της Γης, ενώ ταυτόχρονα τα διάπυρα υλικά από το εσωτερικό της Γης ανήλθαν στην επιφάνεια για να σχηματίσουν τα εκρηξιγενή πετρώματα. Τόσο τα ιζηματογενή όσο και τα εκρηξιγενή πετρώματα μεταμορφώθηκαν υπό την επίδραση διαφόρων ισχυρών παραγόντων (θερμοκρασία, πίεση κλπ.), σχηματίζοντας τα μεταμορφωσιγενή πετρώματα.
Μερικοί επιστήμονες έχουν υποδιαιρέσει τον α.α. σε τέσσερις περιόδους (κατάρχαιο, σβιόνιο, βότνιο και λαδόγκιο), ενώ άλλοι σε δύο: οντάριο (κατώτερος α.α.) και χουρώνιο (ανώτερος α.α.). Το πρώτο αποτελείται από ιζηματογενή πετρώματα μεγάλης έκτασης και άγνωστου πάχους (χαλαζίτες, αρκόζες, ασβεστόλιθους και κροκαλοπαγή), πάντοτε έντονα πτυχωμένα με πλήθος ρωγμές και διεισδύσεις γρανιτών, και από εκρηξιγενή πετρώματα (γνεύσιους, συηνίτες, διορίτες, γρανίτες), τόφους και πρασινόλιθους (οφίτες), που προέρχονται από τη μεταμόρφωση των εκρηξιγενών πετρωμάτων. Στο χουρώνιο υπάρχουν φυλλίτες, μαρμαρυγιακοί σχιστόλιθοι, ψαμμίτες και μάρμαρα, δηλαδή μεταμορφωμένα πετρώματα· επίσης γάββροι, διαβάσεις, γρανίτες κλπ. Όλα τα πετρώματα παρουσιάζουν διεισδύσεις από άλλα εκρηξιγενή πετρώματα. Οι κλιματολογικές συνθήκες θα πρέπει να ήταν πολύ διαφορετικές στο πρώτο διάστημα του αιώνα αυτού σε σχέση με οποιονδήποτε άλλο γεωλογικό αιώνα· υπήρξαν ευμετάβολες, όπως δείχνουν και οι παγετώδους προέλευσης αποθέσεις (τιλίτες) που παρεμβάλλονται ανάμεσα σε άλλες ερημικού περιβάλλοντος αποθέσεις, ειδικότερα στο χουρώνιο (κροκαλοπαγή, ψαμμίτες). Το οξυγόνο πρέπει να ήταν σπάνιο στην ατμόσφαιρα, αφού λείπει από τα πετρώματα της εποχής εκείνης το κόκκινο χρώμα, δείγμα οξείδωσης των ενώσεων του σιδήρου. Αντίθετα, έχουν ανακαλυφθεί στα πετρώματα του α.α. ανθρακούχες ουσίες, οι οποίες συνεπάγονται την ύπαρξη οργανισμών προσαρμοσμένων να δεσμεύουν τον άνθρακα· γι’ αυτό ίσως και να υπήρχαν πρωτόγονες μορφές ζωής, όπως βακτήρια, φύκη και μύκητες. Όμως, οι υποθέσεις αυτές πρέπει να αντιμετωπίζονται με μεγάλη σύνεση, γιατί πολλά αινιγματικά ίχνη, που άλλοτε οι επιστήμονες τα απέδιδαν σε ζωντανούς οργανισμούς, αναγνωρίστηκε αργότερα ότι είναι ανόργανης φύσης.
Η ισχυρή μεταμόρφωση των πετρωμάτων δεν επέτρεψε τη συντήρηση απολιθωμάτων παρά σπανιότατα. Τα απολιθώματα αυτά, που βρέθηκαν στα τελευταία στρώματα του αιώνα, ανήκουν σε μια πανίδα τόσο ποικίλη και σχετικά εξελιγμένη –με πρωτόζωα, κοιλεντερόζωα, εχινόδερμα, μαλάκια, αρθρόποδα, κυανοφύκη– ώστε να προϋποθέτει την ύπαρξη άλλων, πιο πρωτόγονων οργανισμών. Η τελευταία αυτή χρονική περίοδος του αιώνα, με τα πρώτα ίχνη ζωής, θεωρείται από άλλους ξεχωριστός αιώνας, ο πρωτοζωικός ή ηωζωικός, και κατ’ άλλους πάλι ως περίοδος του αρχαϊκού, η αλγκόνκιος. Τα στρώματά του, πάντως, βρίσκονται ασύμφωνα πάνω στα παλαιότερα αρχαϊκά. Βλ. λ. αλγκόνκιο.
    Read 894 times

    Leave a comment

    Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.