Ο ψυχίατρος Ίρβιν Ντ. Γιάλομ (1931-) επανερχεται συχνά στην επικαιρότητα, καθώς έχει κατορθώσει με μοναδικό τρόπο να εκλαϊκέυσει μια σημαντική προσέγγιση της ψυχοθεραπευτικής σκέψης, αυτής της «υπαρξιακης ψυχοθεραπευτικής σχολής», κρατώντας την παράλληλα εντελώς ακέραια.
Έτσι, τα βιβλία του διαβαζονται με ίδιο ενδιαφέρον τόσο από τον απλό κσόμο, όσο και από ψυχίατρους. Το επίτευγμά του αυτό είναι μοναδικό και μαζί εντελώς ενταγμένο στη σημερινή εποχή της μαζικότητας, στην οποία οι απόψεις όσων μπορούν να απευθυνθούν εξίσου προς τους ειδικούς και προς το κοινό αποκτούν σημαντικό προβάδισμα...  Ας παραθέσουμε ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο του Θίοντορ Μίλον «Οι Κυρίαρχοι του Νου» (σελ. 193) (ελληνική μετάφραση: Κ. Χρ. Σπίγγος, Εκδόσεις "Αρχιπέλαγος", 2009): Ο Γιάλομ γεννήθηκε στην Ουάσιγκτον από Εβραίους γονείς που είχαν μεταναστεύσει από τη Ρωσία. Μεγάλωσε σε μια φτωχή γειτονιά μαύρων, όπου το μόνο ασφαλές καταφύγιο του ήταν το διάβασμα. Η αγάπη του για τα μυθιστορήματα, όπως επίσης και η δυνατότητα να σπουδάσει ιατρική, τον ώθησαν να ακολουθήσει την ψυχιατρική, επειδή οι άνθρωποι και οι ιστορίες που μπορούσαν να πουν πάντα τον συνάρπαζαν. Όντας ένας από τους κύριους συγχρόνους στοχαστές στις ανθρωπιστικές, υπαρξιακές και ομαδικές θεραπείες, ο Γιάλομ έγραψε ενδιαφέροντα μυθιστορήματα και ιστορικά μυθιστορήματα βασισμένα σε ψυχολογικά και υπαρξιακά θέματα, όπως επίσης κατέγραψε και τις διορατικές του εμπειρίες στην ψυχοθεραπευτική πρακτική. Ο Γιάλομ θα μπορούσε να περιγραφεί καλύτερα ως ο θεωρητικός που αντιλαμβάνεται τα «κρυμμένα νοήματα» και έκανε τη διαφοροποίηση μεταξύ της επίσημης δομής μιας θεωρητικής προσέγγισης και των επιπλέον στοιχείων μιας μη θεωρητικής, αυθεντικής ανθρώπινης αλληλεπίδρασης. Παρότι, όμως, τα θέματα της θεραπείας του Γιάλομ είναι υπαρξιακά, η έμφαση που έδινε στην ανθρώπινη θεραπευτική διεργασία και στις σχέσεις μεταξύ των θεωριών υποδείκνυε επίσης ένα βαθύτερο ανθρωπιστικό προσανατολισμό. Ο Γιάλομ χρησιμοποίησε ως παράδειγμα τα μαθήματα μαγειρικής που είχε παρακολουθήσει κάποτε, προκειμένου να περιγράψει αυτό που κάνει τη θεραπεία πραγματικά να λειτουργεί. Πέρα από τις καθιερωμένες συνταγές που ο εκπαιδευτής δίδασκε σε αυτή την τάξη, ο Γιάλομ πρόσεξε τα επιπρόσθετα και «ανεπίσημα» συστατικά, που όπως φαινόταν, ήταν αυτά που έκαναν όλη τη διαφορά. Ακολουθώντας την ίδια λογική, μιλούσε για την επίσημη και μερικές φορές ορθόδοξη δομή της θεραπείας, αλλά επίσης και για τα εκτός προγράμματος στοιχεία -τις διαισθήσεις και τις αυθεντικές ανθρώπινες αντιδράσεις στις εμπειρίες του ασθενούς (σε αντίθεση με τις «μαθημένες επαγγελματικές»], που συχνά λαμβάνουν χώρα πέρα από την επίγνωση του ίδιου του θεραπευτή. Οι έμπειροι ψυχοθεραπευτές ανεξαρτήτως των πεποιθήσεων τους χρησιμοποιούν αυτά τα επιπλέον στοιχεία και μπορεί να ειπωθεί ότι αυτοί λειτουργούν εντός ενός άρρητου υπαρξιακού πλαισίου, καθώς είναι προσανατολισμένοι στα γνήσια ενδιαφέροντα των ασθενών σχετικά με την ύπαρξη. Είναι αυτά τα στοιχεία που δεν εμπίπτουν στη δομή της επίσημης θεωρίας ή θεραπείας, τα οποία ο Γιάλομ προσπάθησε να φέρει στο προσκήνιο της θεραπευτικής αρένας. Ωστόσο, πέραν αμφιβολίας, ο Γιάλομ πράγματι κατασκεύασε μια μη δομημένη και αυτοσχέδια προσέγγιση, όπως το διατυπώνουν πολλοί κριτικοί των ανθρωπιστικών μοντέλων. Το μοντέλο της υπαρξιακής ψυχοθεραπείας του επιζητά να συμπεριλάβει αυτούς τους γενικούς ανθρώπινους παράγοντες εντός ενός ευέλικτου δομημένου κόσμου. Θεωρώντας ένα μεγάλο μέρος της ψυχικής αρρώστιας ως αποτέλεσμα της αποτυχίας να βιώσει ή να επεξεργαστεί κανείς τα εσώτερα βιώματά του, οι υπαρξιακοί θεραπευτές όχι μόνο δεν εμπιστεύονται τη διανοητική εξερεύνηση και ανάλυση, αλλά αποζητούν να δώσουν έμφαση στην αυθόρμητη εμπειρία των συμβάντων της ζωής. Από αυτή την άποψη, συνεχίζουν τις ιδέες που πρώτος διατύπωσε ο Αριστοτέλης, στην εξέταση εκ μέρους του της καθαρτικής αξίας του θεάτρου, την οποία επέδειξαν, μέσα από τα επιτυχημένα αποτελέσματα της «θεραπείας κάθαρσης», οι Μπρόιερ και Φρόιντ. Αυτός ο κλάδος της ανθρωπιστικής θεραπείας που είναι γνωστός ως βιωματική ψυχοθεραπεία, ενσωματώνει τεχνικές οι οποίες εστιάζουν στην απελευθέρωση των καταπνιγμένων συναισθημάτων. Μεταξύ των σύγχρονων οπαδών αυτής της θεωρίας είναι και οι Γιουτζήν Τζέντλην, ένας υπαρξιακά προσανατολισμένος μαθητής του Ρότζερς και δύο Καναδοί ψυχολόγοι, οι Άλβιν Μάρερ και Λέσλι Γκρήνμπεργκ. Παρόλο που οι τεχνικές τους διαφέρουν, ενδιαφέρονται να διευκολύνουν μια ενδοσκοπική προσοχή στο βίωμα, εντός του πλαισίου της θεραπείας. Μοιράζονται την άποψη ότι οι ασθενείς δεν θα προοδεύσουν και πολύ περισσότερο, δεν θα αυτοπραγματωθούν, εάν συζητήσουν τα προβλήματά τους κατά ένα αποστασιοποιημένο, αφηρημένο και διανοητικό τρόπο˙ παρομοίως, θα καταφέρουν λίγα πράγματα αν επικεντρώσουν την προσοχή τους αποκλειστικά στις αντικειμενικές λεπτομέρειες και περιστάσεις του παρελθόντος τους. Οι ασθενείς οδηγούνται στην ανακάλυψη του πώς ακριβώς αισθάνθηκαν και ερμήνευσαν μια κατάσταση και στην καλύτερη κατανόηση του τι τους οδήγησε να ανταποκριθούν με ένα συγκεκριμένο τρόπο σε αυτή την κατάσταση. Ασχέτως του πόσο δυσλειτουργική μπορεί να ήταν αυτή η απόκριση, έχει τουλάχιστον κάποια λογική από την άποψη του ότι αντανακλά τα αληθινά συναισθήματα του ασθενούς ως προς το ζήτημα. Συνεπώς, με τον τρόπο αυτό ανοίγονται θεωρητικά καινούργιες επιλογές για μια μεταβολή στη συμπεριφορά. Για τους βιωματικούς θεραπευτές, η θεραπευτική επικοινωνία κρατά το θέμα «παρόν», δηλαδή μέσα στη ροή όλων όσων βιώνονται κατά τη διάρκεια της συνεδρίας. Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Χρ. Σπίγγος DATAMEDICA - ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΡΧΕΙΟΘΕΤΗΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΤΟ ΑΠΟΛΥΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ!