altΗ αχαλασία του οισοφάγου, είναι μία σπάνια νόσος των μυών του οισοφάγου. Ο όρος «αχαλασία», σημαίνει «μη δυνατότητα χαλάρωσης» και αναφέρεται στην ανικανότητα του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα (ενός μυϊκού δακτυλίου που ευρίσκεται μεταξύ του κατώτερου οισοφάγου και του στομάχου), να ανοίγει και να επιτρέπει την δίοδο των τροφών προς τον στόμαχο.

Σαν αποτέλεσμα, οι ασθενείς με αχαλασία, έχουν δυσκολία στην κατάποση των τροφών.

Ποια είναι τα λειτουργικά χαρακτηριστικά της αχαλασίας του οισοφάγου;

Στους μισούς τουλάχιστον ασθενείς με αχαλασία του οισοφάγου, η πίεση που εξασκεί ο κατώτερος σφιγκτήρας του οισοφάγου, ακόμη και όταν δεν καταπίνει ο ασθενής, είναι ανωμάλως υψηλή. Εκτός από τις ανωμαλίες του κατωτέρου σφιγκτήρα του οισοφάγου, οι μύες του κατώτερου ημίσεως έως των δύο τρίτων του σώματος του οισοφάγου, δεν συσπώνται κανονικά, δηλαδή δεν εμφανίζονται περισταλτικά κύματα και συνεπώς, δεν προωθούνται  οι τροφές και το σίελο προς τα κάτω, εντός του οισοφάγου και προς τον στόμαχο.

Λίγοι μόνον ασθενείς με αχαλασία εμφανίζουν κύματα υψηλής πίεσης στο κατώτερο σώμα του οισοφάγου, όμως αυτά τα κύματα υψηλής πίεσης, δεν είναι αποτελεσματικά ώστε να προωθήσουν την τροφή προς τον στόμαχο. Η μορφή αυτή της αχαλασίας, ονομάζεται σθεναρά αχαλασία (vigorous achalasia). Όλες αυτές οι ανωμαλίες του κατώτερου σφιγκτήρα και του σώματος του οισοφάγου, είναι υπεύθυνες για την παραμονή των τροφών στον οισοφάγο. alt

Ποια είναι τα αίτια της αχαλασίας του οισοφάγου;

Τα αίτια της αχαλασίας, είναι άγνωστα. Οι θεωρίες που αφορούν τα αίτια, περιλαμβάνουν φλεγμονές, κληρονομικότητα ή ανωμαλίες του ανοσοποιητικού συστήματος, που προκαλούν βλάβες στον οισοφάγο (αυτοάνοσος ασθένεια).

Ο οισοφάγος περιέχει τόσο μύες, όσο και νεύρα. Τα νεύρα συντονίζουν την χαλάρωση και την διάνοιξη των σφιγκτήρων, καθώς και τα περισταλτικά κύματα στο σώμα του οισοφάγου. Η αχαλασία έχει αποτελέσματα τόσο επί των μυών, όσο και επί των νεύρων του οισοφάγου. Όμως, πιστεύεται ότι τα αποτελέσματα επί των νεύρων, είναι πιο σημαντικά. Κατά τα πρώτα στάδια της αχαλασίας, μπορεί να παρατηρηθεί (με μικροσκόπιο), φλεγμονή στον κατώτερο μυ του οισοφάγου, ιδιαίτερα γύρω από τα νεύρα.

Καθώς η ασθένεια εξελίσσεται, αρχίζουν να εκφυλίζονται τα νεύρα και τελικώς εξαφανίζονται, ιδιαίτερα τα νεύρα που προκαλούν την χαλάρωση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα. Αργότερα επίσης, κατά την εξέλιξη της νόσου, αρχίζουν να εκφυλίζονται και τα μυϊκά κύτταρα, πιθανώς λόγω βλάβης των νεύρων. Το αποτέλεσμα αυτών των αλλαγών, είναι ότι ο κατώτερος σφιγκτήρας δεν μπορεί να χαλαρώσει και οι μύες του κατώτερου τμήματος του οισοφαγικού σώματος, δεν μπορούν να προκαλέσουν περισταλτικά κύματα. Με την πάροδο του χρόνου, το σώμα του οισοφάγου διατείνεται (τεντώνεται) και διευρύνεται (διαστέλλεται). Ποια είναι τα συμπτώματα της αχαλασίας του οισοφάγου;

Το συνηθέστερο σύμπτωμα είναι η δυσφαγία, δηλαδή η δυσκολία στην κατάποση. Οι ασθενείς την περιγράφουν ότι έχουν την αίσθηση ότι η τροφή τους έχει κολλήσει στο στήθος μετά την κατάποση. Η δυσφαγία εμφανίζεται τόσο με την στερεά, όσο και με την υγρά τροφή. Επιπλέον, η δυσφαγία είναι συνεχής, που σημαίνει ότι εμφανίζεται ουσιαστικά σε κάθε γεύμα.

Καμιά φορά οι ασθενείς περιγράφουν μία αίσθηση βάρους στο στήθος, αφού φάγουν κάτι, πράγμα που τους εξαναγκάζει να διακόπτουν το γεύμα τους. Καμιά φορά, ο πόνος μπορεί να είναι πολύ έντονος και να μιμείται καρδιακό πόνο (στηθάγχη). Η αιτία αυτής της έντονης δυσφορίας, φαίνεται ότι οφείλεται στη συσσώρευση της τροφής στον οισοφάγο.
 
Μπορεί να παρατηρηθεί παλινδρόμηση της τροφής που έχει παγιδευτεί στον οισοφάγο, ιδιαίτερα εάν ο οισοφάγος είναι διατεταμένος. Εάν η παλινδρόμηση εμφανισθεί κατά την νύκτα ενώ κοιμάται ο ασθενής, η τροφή μπορεί να εισέλθει στον λάρυγγα, προκαλώντας βήχα και πνιγμονή. Εάν η τροφή εισέλθει στην τραχεία και τον πνεύμονα, μπορεί να οδηγήσει σε λοίμωξη (πνευμονία από εισρόφηση τροφής). alt
Λόγω του προβλήματος με την κατάποση της τροφής, ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών με αχαλασία χάνουν βάρος. Επεισόδια έντονου πόνου στο στήθος μπορεί επίσης να εμφανισθούν ιδιαίτερα με σθεναρά αχαλασία. Καμιά φορά τα συμπτώματα ομοιάζουν με αυτά της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης. Όμως, δεν είναι ξεκάθαρο εάν τα συμπτώματα οφείλονται πράγματι σε γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση. Επιπλέον, η καταστολή των οξέων, σπανίως μόνον βελτιώνει τα συμπτώματα της αχαλασίας.

Ποιες είναι οι επιπλοκές της αχαλασίας;

Οι επιπλοκές της αχαλασίας, περιλαμβάνουν την απώλεια βάρους και την πνευμονία λόγω εισρόφησης τροφών. Συχνά υπάρχει φλεγμονή του οισοφάγου (οισοφαγίτιδα), η οποία προκαλείται από την ερεθιστική δράση των τροφών και των υγρών που συλλέγονται στον οισοφάγο σε παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Μπορεί επίσης να εμφανισθούν επίσης εξελκώσεις στο εσωτερικό τοίχωμα του οισοφάγου.
 
Αυτό που θα πρέπει να τονισθεί, είναι ότι, στους ασθενείς με αχαλασία του οισοφάγου, μπορεί  να υπάρχει αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του οισοφάγου, παρόλο που μέχρι, τώρα δεν υπάρχουν απόλυτα τεκμηριωμένες επιστημονικές ενδείξεις, που να δείχνουν ότι όντως υπάρχει αυξημένος κίνδυνος καρκίνου. Πως γίνεται η διάγνωση της αχαλασίας;

Η υποψία για την ύπαρξη αχαλασίας, γίνεται συχνά με βάση το ιστορικό του ασθενούς. Οι ασθενείς περιγράφουν συνήθως μια συνεχώς επιδεινούμενη δυσφαγία για στερεές και υγρές τροφές, μέσα σε μια χρονική περίοδο πολλών μηνών ή ετών. Μπορεί να αναφέρουν αναγωγή (παλινδρόμηση) των τροφών, πόνο στο στήθος ή απώλεια βάρους. Σπανίως, το πρώτο σύμπτωμα, είναι η πνευμονία λόγω εισρόφησης τροφής στους πνεύμονες.

Επειδή οι ασθενείς μαθαίνουν, κατά τυπικό τρόπο, να αντιρροπούν την δυσφαγία τους τρώγοντας σιγά-σιγά, με μικρότερες ποσότητες τροφής (μπουκιές) και μασώντας καλά την τροφή τους, η διάγνωση της αχαλασίας καθυστερεί συχνά για πολλούς μήνες ή και χρόνια. Η καθυστέρηση στην διάγνωση, δεν πρέπει να γίνεται, διότι πιστεύεται ότι η έγκαιρη διάγνωση, πριν εμφανισθεί η μεγάλη διάταση του οισοφάγου, μπορεί να την προλάβει καθώς και τις επιπλοκές της. Η δυσφαγία στην αχαλασία επίσης, έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά από την δυσφαγία λόγω στένωσης που προέρχεται από σχηματισμό ουλών στον οισοφάγο και καρκίνο του οισοφάγου. Στην περίπτωση της αχαλασίας, η δυσφαγία αφορά τόσο τις υγρές, όσο και τις στερεές τροφές, ενώ σε περίπτωση καρκίνου του οισοφάγου και επακόλουθη στένωση, η δυσφαγία αφορά τυπικά τις στερεές τροφές και όχι τα υγρά, κάτι που εμφανίζεται μόνον κατά τα τελευταία στάδια της νόσου, λόγω της σχεδόν πλήρους απόφραξης του οισοφάγου.

Ποιες είναι οι εργαστηριακές εξετάσεις για την διάγνωση της αχαλασίας του οισοφάγου;

Η διάγνωση της αχαλασίας του οισοφάγου, γίνεται συνήθως με την βοήθεια μιας ακτινολογικής εξέτασης που ονομάζεται βίντεο-οισοφαγογράφημα. Με την μέθοδο αυτή, γίνεται βιντεοσκόπηση της ακτινολογικής εικόνας του οισοφάγου, μετά από την λήψη ακτινοσκιερού υλικού (βαρίου). Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να παρατηρηθεί και να αξιολογηθεί ο τρόπος με τον οποίο κινείται το βάριο εντός του οισοφάγου καθώς και ο τρόπος με τον οποίο διέρχεται προς τον στόμαχο. Σε περίπτωση αχαλασίας, η μέθοδος αυτή δείχνει ότι ο οισοφάγος είναι διατεταμένος, με χαρακτηριστική κωνική στένωση στο κατώτερο άκρο του, που καμιά φορά μοιάζει με ράμφος πουλιού. Επιπλέον, το βάριο παραμένει επί μακρότερο χρονικό διάστημα από το συνηθισμένο, εντός του οισοφάγου.

Μία άλλη ειδική μέθοδος για την διάγνωση της αχαλασίας, είναι η μανομέτρηση του οισοφάγου, με την οποία ελέγχεται η λειτουργία του μυϊκού τοιχώματος του οισοφάγου, η οποία είναι χαρακτηριστική σε περίπτωση αχαλασίας, δηλαδή υπάρχει αδυναμία φυσιολογικής σύσπασης κατά την κατάποση ,καθώς και αδυναμία χαλάρωσης του οισοφαγικού σφιγκτήρα. alt
Τέλος, η ενδοσκόπηση του οισοφάγου, δηλαδή η άμεση εξέταση του οισοφάγου με την βοήθεια εύκαμπτου ινο-οπτικού σωλήνα, μπορεί να οδηγήσει στην διάγνωση και αξιολόγηση της αχαλασίας αλλά και άλλων παθήσεων του οισοφάγου, όπως είναι ο καρκίνος και η νόσος του Chagas (ασθένεια που οφείλεται σε ένα παράσιτο και είναι ενδημική στην Κεντρική και Νότιο Αμερική).

Ποια είναι η θεραπευτική αγωγή της αχαλασίας του οισοφάγου;

Για την θεραπεία της αχαλασίας του οισοφάγου, μπορεί να χρησιμοποιηθούν ειδικά φάρμακα που βοηθούν στην χαλάρωση των λείων μυϊκών ινών του οισοφάγου, όπως είναι οι αποκλειστές των διαύλων ασβεστίου, διάφορα νιτρώδη, κλπ. Τα φάρμακα αυτά, μπορεί να προσφέρουν βοήθεια κατά τα πρώτα στάδια της νόσου.
   
Άλλες τεχνικές που μπορεί να εφαρμοσθούν, είναι η τεχνητή διάταση του σφιγκτήρα του οισοφάγου με την βοήθεια ειδικού εύκαμπτου καθετήρα ο οποίος φέρει ένα μικρό μπαλόνι στο άκρο του, καθώς και  η οισοφαγομυοτομία, χειρουργική μέθοδος, η οποία μπορεί να έχει θετικό αποτέλεσμα στο 80%-90% των ασθενών, δεν εγγυάται όμως την μόνιμη ίαση από την αχαλασία. Τέλος, μια άλλη μέθοδος θεραπείας για την αχαλασία είναι η ενδοσκοπική ένεση βουτυλικής τοξίνης στον κατώτερο σφιγκτήρα  του οισοφάγου. Είναι ασφαλής και αρκετά αποτελεσματική μέθοδος, διαρκεί όμως λίγους μήνες και απαιτείται συνεχής επανάληψη. Πηγή: Υγείαonline.gr

Επιμέλεια άρθρου υγείας: Συντακτική Ομάδα Υγείαonline