Ο Δημήτρης Ιωαννίδης, Χειρουργός Ωτορινολαρυγγολόγος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Συνεργάτης της Ρινολογικής Ομάδας Αθηνών, εξηγεί στο Υγείαonline.gr, τι είναι η ιγμορίτιδα ή αλλιώς χρόνια ρινοκολπίτιδα, ποια είναι τα συμπτώματα της νόσου και πως μπορεί να αντιμετωπιστεί. Η χρόνια ίγμορίτιδα ή ρινοκολπίτιδα είναι μια επίμονη φλεγμονή της μύτης και ενός η περισσοτέρων παραρρινίων κόλπων. Οι παραρρίνιοι κόλποι είναι μικρές κοιλότητες που φυσιολογικά περιέχουν αέρα και εντοπίζονται γύρω από τη μύτη. Φυσιολογικά παράγουν βλέννη, η οποία παροχετεύεται προς τη μύτη μέσα από μικρούς πόρους, τους εκφορητικούς πόρους. Η ιγμορίτιδα ή ρινοκολπίτιδα διακρίνεται σε οξεία και χρόνια

●   Η οξεία μορφή είναι η φλεγμονή που αναπτύσσεται μέσα σε λίγες ημέρες  και διαρκεί για βραχύ χρονικό διάστημα. Οι περισσότερες περιπτώσεις οξείας ρινοκολπίτιδας διαρκούν περίπου μια εβδομάδα, αλλά δεν είναι ασυνήθιστο να διαρκέσουν 2-3 εβδομάδες ή και ακόμη περισσότερο. Η ρινοκολπίτιδα θεωρείται οξεία αν έχει διάρκεια μέχρι 30 ημέρες και υποξεία αν διαρκεί μέχρι 3 μήνες. ●   Η ήπια ρινοκολπίτιδα είναι συχνή και σε ένα βαθμό συνυπάρχει με το κοινό κρυολόγημα σε πολλές περιπτώσεις. Η σοβαρή ρινοκολπίτιδα δεν είναι συχνή και οι περισσότεροι άνθρωποι παρουσιάζουν ένα η δύο επεισόδια σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. ●   Η ρινοκολπίτιδα χαρακτηρίζεται ως χρόνια όταν ξεπερνά σε διάρκεια τις 12 εβδομάδες και στην πλειονότητα των περιπτώσεων ακολουθεί ένα επεισόδιο οξείας ρινοκολπίτιδας. Παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν την ανάπτυξή της χρόνιας ρινοκολπίτιδας είναι: ●   Μια ίωση - λοίμωξη του ανωτέρου αναπνευστικού. (Στην πλειονότητα των περιπτώσεων πρόκειται για ιογενή λοίμωξη, η οποία όμως είναι δυνατό να εξελιχθεί σε βακτηριακή με την επινέμεση βακτηρίων. Η εξέλιξη αυτή επιδεινώνει τη φλεγμονή, επιμηκύνει τη διάρκεια της λοίμωξης και μπορεί να προκαλέσει βλάβες και αλλοιώσεις στο βλεννογόνο των παραρρινίων). ●   Οδοντογενείς λοιμώξεις είναι δυνατό να επεκταθούν από το προσβεβλημένο δόντι  στο σύστοιχο ιγμόρειο και να προκαλέσουν ιγμορίτιδα. Παράγοντες που προδιαθέτουν στην εξέλιξη της ρινοκολπίτιδας από οξεία σε χρόνια είναι: ●   Η αλλεργική ρινίτιδα (μπορεί να προκαλέσει οίδημα του βλεννογόνου στους εκφορητικούς πόρους των παραρρινίων κόλπων και να παρεμποδίσει την παροχέτευση τους, ευνοώντας την ανάπτυξη φλεγμονής). ●   Το βρογχικό άσθμα. ●   Η κυστική ίνωση, η σαρκοείδωση, η νόσος Wegener, η πρωτοπαθής δυσκινησία των κροσσών, το σύνδρομο Κartagener και τα νεοπλάσματα της ρινός. ●   Παράγοντες όπως το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης και  η εισπνοή ερεθιστικών ουσιών, όπως η κοκαΐνη. ●   Η έκπτωση του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως σε ασθενείς που λαμβάνουν χημειοθεραπεία ή πάσχουν από ΑIDS διευκολύνει την ανάπτυξη λοίμωξης - φλεγμονής. Συμπτώματα της χρόνιας ρινοκολπίτιδας Ασθενείς με χρόνια ρινοκολπίτιδα παρουσιάζουν συμπτώματα, τα οποία  επιμένουν μετά την αποδρομή της οξείας λοίμωξης  και συνήθως δεν απαντούν στη κλασσική αγωγή με αντιβιοτικά που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της οξείας φλεγμονής. Τέτοια είναι:
●   Η ρινική καταρροή (πρασινοκίτρινες πηχτές εκκρίσεις). ●   Η μείωση της όσφρησης ή και πλήρης ανοσμία. ●   Το άλγος πάνω από τον προσβεβλημένο κόλπο. Συνηθέστερα υπάρχει ένα αίσθημα πληρότητας και ήπιας δυσφορίας αντί για άλγος (συχνότερα παρόν στην οξεία παραρινοκολπίτιδα) ●   Άλλα συμπτώματα που μπορεί να παρατηρηθούν είναι πονοκέφαλος, δύσοσμη αναπνοή, οδονταλγία, βήχας, αίσθημα πίεσης ή πληρότητας στα αυτιά και καταβολή. Στα παιδιά επιπλέον μπορεί να παρατηρηθεί στοματική αναπνοή, ρινολαλιά, δυσχέρεια σίτισης, ροχαλητό και ευερεθιστότητα. Η σοβαρότητα των  συμπτωμάτων μπορεί να παρουσιάσει ύφεση μετά την αρχική προσβολή της οξείας ρινοκολπίτιδας, καταλείποντας όμως κάποια αμβληχρά συμπτώματα ( πχ αίσθημα πληρότητας στη μύτης αντί για πλήρη απόφραξη και ένα ακαθόριστο αίσθημα δυσφορίας). Στην πορεία του χρόνου μπορεί να παρατηρηθεί υποτροπή και επιδείνωση της συμπτωματολογίας.
Για να τεθεί η διάγνωση της χρόνιας ρινοκολπίτιδας πρέπει να υπάρχουν συμπτώματα για περισσότερες από 12 εβδομάδες. Υπάρχουν επιπλοκές στη χρόνια ρινοκολπίτιδα; Το να ζει κανείς με τη χρόνια ρινοκολπίτιδα σχετίζεται με δυσάρεστα, επίμονα συμπτώματα και μείωση του επιπέδου ποιότητας ζωής, αλλά οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες.
Αυτές συνδέονται με επέκταση της φλεγμονής στους γύρω ιστούς, όπως στα παρακείμενα οστά, στους ιστούς γύρω από το μάτι, στις μήνιγγες και τους εγκεφαλικούς ιστούς (κυτταρίτιδα οφθαλμικού κόγχου, υποπεριοστικό απόστημα, ενδοκογχικό απόστημα, μηνιγγίτιδα, εγκεφαλικό απόστημα κα). Οι επιπλοκές είναι συχνότερες στα παιδιά και γι αυτό οίδημα - πρήξιμο, και ερυθρότητα στα βλέφαρα και γύρω από τους κόγχους στα παιδιά με ρινοκολπίτιδα επιβάλει την άμεση αναζήτηση ιατρικής συμβουλής. Ποιες εξετάσεις χρειάζονται για τη διάγνωσή της χρόνιας ρινοκολπίτιδας;

Η διάγνωση συνήθως γίνεται με βάση τα συμπτώματα του ασθενή. Σημαντική είναι η διευρεύνηση των προδιαθεσικών παραγόντων, όπως το βρογχικό άσθμα, η αλλεργική ρινίτιδα, οδοντογενείς λοιμώξεις κ.α.
Απαραίτητη είναι επίσης η ρινοσκόπηση και η ενδοσκόπηση της μύτης (εικ α), που θα αποκαλύψουν διαταραχές στην ανατομία, όπως σκολίωση του ρινικού διαφράγματος ή άλλη παθολογία, όπως οι ρινικοί πολύποδες.
Επιβεβλημένος είναι επίσης ο έλεγχος με αξονική τομογραφία υψηλής ανάλυσης (εικ β), η οποία θα αποκαλύψει την πλήρη έκταση της παθολογίας στους παραρρίνιους κόλπους (ιγμόρεια, ηθμοειδείς, σφηνοειδείς, μετωπιαίοι κόλποι) και πιθανές διαταραχές της ανατομίας που δε μπορούν να διαπιστωθούν με την ενδοσκόπηση.
Ποια είναι η θεραπεία της χρόνιας ρινοκολπίτιδας; ●   Θεραπεία των εκάστοτε υποκείμενων  παραγόντων που προκαλούν ή προδιαθέτουν στην ανάπτυξη της χρόνιας ρινοκολπίτιδας συνήθως βοηθά στη βελτίωση των συμπτωμάτων. ●   Αποφυγή των παραγόντων που μπορούν επιδεινώσουν τα συμπτώματα. 1.    Η διακοπή του καπνίσματος μπορεί να βελτιώσει τα συμπτώματα ιδιαίτερα σε αλλεργικούς ασθενείς.
2.    Οι δύτες με ρινοκολπίτιδα πρέπει να γνωρίζουν τον κίνδυνο για βαρότραυμα στους κόλπους λόγο της διαφοράς πίεσης κατά την κατάδυση.
3.    Η πτήση με αεροπλάνο μπορεί να επιδεινώσει τον πόνο πάνω από τους κόλπους σε περίπτωση που υπάρχει απόφραξη της παροχέτευσης των κόλπων, λόγω της αδυναμίας εξίσωσης της πίεσης στο εσωτερικό των κόλπων με το εξωτερικό περιβάλλον κατά τις μεταβολές της πίεσης στην καμπίνα του αεροπλάνου. Αυτό είναι εντονότερο κατά την κάθοδο του αεροπλάνου. Φαρμακευτική θεραπεία Η χρήση ρινικών στεροειδών - κορτικοειδών σε μορφή σπρέϊ ή σταγόνων για μακρύ διάστημα (π.χ. 3 μήνες) συστήνεται σε όλες τις περιπτώσεις χρόνιας ρινοκολπίτιδας καθώς ελαττώνουν τη φλεγμονή. Αυτά είναι ασφαλή, καθώς η δράση τους είναι τοπική και πολλά από αυτά έχουν αμελητέα συστηματική απορρόφηση. Σε μερικές περιπτώσεις με σοβαρά συμπτώματα είναι δυνατό να απαιτηθεί η χορήγηση κορτικοειδών από το στόμα, η οποία όμως πρέπει να γίνεται με φειδώ και επί συγκεκριμένων ενδείξεων και ιατρικής παρακολούθησης, καθώς δε στερείται παρενεργειών. Παρατεταμένη χορήγηση αντιβιοτικών για 3 με 4 εβδομάδες είναι δυνατό σε μερικές περιπτώσεις να βοηθήσει στην ύφεση των συμπτωμάτων.
Σε σπάνιες περιπτώσεις επιμόλυνσης από μύκητες μπορεί να απαιτηθεί η χρήση αντιμηκυτιασικών. Σε περίπτωση υποτροπής - επανεμφάνισης των οξέων συμπτωμάτων μπορεί να απαιτηθεί επιπλέον η χρήση: 1.      Αναλγητικών. Η  παρακεταμόλη και η ιβουπροφαίνη στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να ελέγξουν τον πόνο, ενώ σε μη ανταπόκριση μπορεί να χρειαστεί η χορήγηση κωδεΐνης για μικρό διάστημα. 2.      Αποσυμφορητικά σε μορφή σταγόνων ή σπρέϊ μπορεί να βελτιώσουν τη ρινική συμφόρηση για μικρό χρονικό διάστημα, αλλά δε πρέπει να χρησιμοποιούνται για περισσότερες από 5-7 ημέρες, γιατί διαφορετικά είναι δυνατό να προκαλέσουν αντιδραστική επιδείνωση της συμφόρησης. 3.      Θερμά επιθέματα πάνω από τους προσβεβλημένους κόλπους μπορεί να απαλύνουν τον πόνο. 4.      Πλύσεις με διάλυμα φυσιολογικού ορού μπορεί να βοηθήσει στην άρση της ρινικής συμφόρησης και απόφραξης. 5.      Αντιβιοτικά σε περίπτωση που ο γιατρός υποπτεύεται βακτηρική επινέμεση. Χειρουργική θεραπεία Η χειρουργική θεραπεία έχει θέση στις περιπτώσεις που δεν ανταποκρίνονται στη συντηρητική αγωγή και αποσκοπεί στη βελτίωση της παροχέτευσης των προσβεβλημένων κόλπων. Η ενδοσκοπική χειρουργική ρινός παραρρινίων (FESS) αποτελεί τη σύγχρονη χειρουργική προσέγγιση. Γίνεται με τη χρήση ενδοσκοπίων, που επιτρέπουν τη μεγέθυνση και λεπτομερή αναγνώριση των ανατομικών δομών στο εσωτερικό της μύτης. Αυτό επιτρέπει στο Χειρουργό να αναγνωρίσει τις οδούς παροχέτευσης των παραρρινίων κόλπων και να αφαιρέσει τους ιστούς που αποφράσουν τα στόμια και τις οδούς παροχέτευσης των προσβεβλημένων κόλπων. Με τον τρόπο αυτό βελτιώνεται η παροχέτευση και ο αερισμός των κόλπων και αποκαθίσταται η φυσιολογική τους λειρουργία. Η ενδοσκοπική χειρουργική ρινός - FESS είναι ελάχιστα επεμβατική (minimally invasive), ασφαλής - όταν γίνεται κατόπιν ολοκληρωμένου προεγχειρητικού σχεδιασμού και με χρήση των πλέον σύγχρονων μέσων - και αποτελεσματική στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της χρόνιας ρινοκολπίτιδας. Δημήτρης Γ. Ιωαννίδης
Χειρουργός Ωτορινολαρυγγολόγος
Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Συνεργάτης της Ρινολογικής Ομάδας Αθηνών

Facebook - Athens Rhinology Team
www.art-orl.com
Επιμέλεια άρθρου υγείας: Συντακτική Ομάδα Υγείαonline