Εκτύπωση
Κατηγορία: Ορθοπεδική και Ρευματολογία
Εμφανίσεις: 32861
H Βαρβάρα Βιδαλάκη-Κόλλια, Ειδικός Ρευματολόγος, Πρώην Αναπληρώτρια Διευθύντρια Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς», εξηγεί στο Υγείαonline.gr, τι είναι η οστεοαρθρίτιδα, που οφείλεται και πως μπορεί να αντιμετωπιστεί.
Η οστεοαρθρίτιδα είναι η πιο συχνή μορφή αρθρίτιδας. Περισσότεροι από 100 εκατομμύρια  άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πάσχουν από οστεοαρθρίτιδα. Επιδημιολογικά δεδομένα από το Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών αναφέρουν ότι στην Ελλάδα η συνολική συχνότητα της συμπτωματικής οστεοαρθρίτιδας είναι 13,1% των ενηλίκων. Υπολογίζεται ότι περισσότερο από 1 εκατομμύριο Έλληνες - κατά άλλους 2 εκατομμύρια- πάσχουν από αυτή. Η συχνότητα της νόσου αυξάνει με την ηλικία έτσι ώστε μετά τα 65 χρόνια, 3 στα 4 άτομα πάσχουν από οστεοαρθρίτιδα ενώ περισσότερο από το 85% των ατόμων αυτών έχουν ευρήματα στις ακτινογραφίες των αρθρώσεων τους ακόμη και όταν δεν έχουν συμπτώματα. Ο αριθμός των ατόμων που πάσχει από οστεοαρθρίτιδα αυξάνει συνεχώς τα τελευταία χρόνια, λόγω της αύξησης του αριθμού των ηλικιωμένων ατόμων, ιδίως στις ανεπτυγμένες χώρες. Οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις από την πάθηση είναι τεράστιες: αποχή από την εργασία, ευρεία χρήση φαρμάκων, χειρουργικές επεμβάσεις, αναπηρία. Αποτελεί μία από τις πιο συχνές αιτίες ανικανότητας. Είναι ίσως η ποιο «αρχαία» νόσος. Η εξέταση οστών, προϊστορικών σκελετών από μούμιες Αιγυπτιακές, έδειξε ότι η οστεοαρθρίτιδα είναι τόσο παλαιά όσο και τα διάφορα θηλαστικά είδη.

Τι είναι:
Πρόκειται για μια χρόνια πάθηση. Επειδή εμφανίζεται συνήθως αργά στην πορεία της ζωής, παλαιά θεωρείτο σαν φυσιολογικό  επακόλουθο της γήρανσης (ήταν γνωστή και ως εκφυλιστική νόσος των αρθρώσεων). Τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί  μεγάλη πρόοδος όσον αφορά την κατανόηση των παθοφυσιολογικών  μηχανισμών που οδηγούν στη νόσο. Σήμερα γνωρίζουμε ότι πρόκειται για μεταβολική νόσο, με πολύπλοκους μηχανισμούς. Η οστεοαρθρίτιδα προσβάλλει κυρίως τον αρθρικό χόνδρο. Ο χόνδρος είναι ο ιστός που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες σαν μαξιλαράκι και βοηθά τα κόκαλα της άρθρωσης να γλιστρούν το ένα πάνω στο άλλο κατά την κίνηση. Είναι ένα ζωντανό υλικό που συνεχώς καταστρέφεται και ανανεώνεται, αποτελείται δε από κολλαγόνο, πρωτεογλυκάνες και κύτταρα, τα χονδροκύτταρα. Κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, το χονδροκύτταρο  διατηρεί μια ισορροπία ανάμεσα στις διεργασίες καταστροφής και ανανέωσης του χόνδρου.  Όταν αυτή η ισορροπία διαταραχθεί, υπέρ των καταστροφικών λειτουργιών, ο χόνδρος σπάζει, αποκτά ρωγμές και τελικά χάνεται εντελώς, αφήνοντας ακάλυπτες τις αρθρικές επιφάνειες. Η οστεοαρθρίτιδα εμφανίζεται σε άτομα συνήθως μέσης ηλικίας (μετά τα 45), πιο συχνά τις γυναίκες. Στις περιπτώσεις που προσβάλλει ανθρώπους νεώτερης ηλικίας, συνήθως πρόκειται για την λεγόμενη δευτεροπαθή οστεοαρθρίτιδα, η πιο συχνή αιτία της οποίας είναι ο τραυματισμός της άρθρωσης. Που οφείλεται; Η αιτία της πάθησης παραμένει άγνωστη. Ενοχοποιούνται πολλοί παράγοντες με κυριότερους τους: •    Παχυσαρκία, συνδέεται στενά με την οστεοαρθρίτιδα, κυρίως με την οστεοαρθρίτιδα των γονάτων.
•    Ηλικία
•    Γενετικούς παράγοντες (οι γυναίκες έχουν πιθανότητα 30-50% να κληρονομήσουν από την μητέρα τους την οστεοαρθρίτιδα χεριών)
•    Τραυματισμούς της άρθρωσης
•    Εργασία ή ενασχόληση με ορισμένα σπορ.
•    Συγγενή αίτια (συγγενές εξάρθρημα του ισχίου, επιφυσιακές δυσπλασίες).
•    Ενδοκρινολογικά αίτια (σακχαρώδης διαβήτης, μεγαλακρία).
•    Άλλες παθήσεις των οστών (ρευματοειδής αρθρίτιδα, οστεονέκρωση, λοίμωξη). Ποιες αρθρώσεις προσβάλλει; Προσβάλλονται συχνότερα η σπονδυλική στήλη (αυχένας –οσφύ), τα γόνατα, οι μικρές αρθρώσεις των χεριών και τα ισχία. Σπανιότερα μπορεί να προσβληθούν οι ώμοι, η στερνοκλειδική άρθρωση, οι αγκώνες, το μεγάλο δάκτυλο του ποδιού κ.α. Η οστεοαρθρίτιδα διακρίνεται σε δυο μορφές, την εντοπισμένη και την γενικευμένη μορφή. Η εντοπισμένη μορφή συνήθως προσβάλλει 2-3 αρθρώσεις, κυρίως αυτές που βαστάζουν βάρος, όπως τα γόνατα και τα ισχία. Στην γενικευμένη μορφή προσβάλλονται μαζί πολλές αρθρώσεις στο σώμα ( χέρια - γόνατα - ισχία - σπονδυλική στήλη). Πώς εκδηλώνεται; Η οστεοαρθρίτιδα προκαλεί πόνο, δυσκαμψία και περιορισμό της κινητικότητας της άρθρωσης που προσβάλλει. Σε πιο προχωρημένο στάδιο προκαλεί παραμόρφωση της άρθρωσης. •    Πόνος: εμφανίζεται συνήθως μετά από κούραση και υποχωρεί με την ανάπαυση. Όσο όμως η νόσος επιδεινώνεται ο πόνος γίνεται μόνιμος και εμφανίζεται ακόμη και την νύχτα κατά την διάρκεια του ύπνου. Επηρεάζεται από τις αλλαγές του καιρού, επιδεινώνεται από την υγρασία και το κρύο. •    Δυσκαμψία άρθρωσης: το «μάγγωμα», το οποίο εμφανίζεται όταν η άρθρωση μείνει πολλή ώρα αχρησιμοποίητη. •    Κριγμός: είναι ένας ήχος που ακούει ο ασθενής ή και οι γύρω του όταν κινεί την άρθρωση. Οφείλεται στην τριβή ανάμεσα στα κόκαλα της άρθρωσης τα οποία δεν προστατεύονται πια από τον χόνδρο. Στην οστεοαρθρίτιδα σπάνια έχουμε σημεία φλεγμονής στην άρθρωση που πάσχει, δηλαδή θερμότητα, ερυθρότητα και πρήξιμο. Δεν προσβάλλονται ποτέ εσωτερικά όργανα. Προσβολή εσωτερικών οργάνων και έντονα σημεία φλεγμονής της άρθρωσης έχουμε αντιθέτως στην ρευματοειδή αρθρίτιδα, η οποία είναι η δεύτερη πιο συχνή μορφή αρθρίτιδας μετά την οστεοαρθρίτιδα. Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι τελείως διαφορετικό νόσημα, καθώς ανήκει στα αυτοάνοσα νοσήματα, έχει άλλη κλινική εικόνα και πορεία και τελείως διαφορετική θεραπεία. Πώς εξελίσσεται; Ετυχώς, η οστεοαρθρίτιδα επιδεινώνεται με αργό ρυθμό. Εμφανίζει μια πορεία με υφέσεις και εξάρσεις, ενώ παραμένει στάσιμη κλινικά για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Συνήθως, οι ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα πονούν μεν, αλλά διατηρούν για πολλά χρόνια την κινητικότητα και λειτουργικότητα των αρθρώσεών τους.

Ποιες διαγνωστικές εξετάσεις γίνονται;
Όταν υπάρχει πόνος, δυσκαμψία ή διόγκωση σε μια άρθρωση διάρκειας μεγαλύτερης των δυο βδομάδων, πρέπει να επισκεπτόμαστε τον ειδικό γιατρό. Ο γιατρός, αφού πάρει ένα πλήρες ιατρικό ιστορικό, θα εξετάσει όλες τις αρθρώσεις του ασθενούς, ιδιαίτερα προσεκτικά αυτές που πάσχουν.  Ακολούθως θα δώσει γενικές εξετάσεις αίματος και ούρων, ειδικές εξετάσεις όπως είναι ο ρευματοειδής παράγων (RA test) και οι δείκτες φλεγμονής (ΤΚΕ-CRP), ακτινογραφίες και σε μερικές περιπτώσεις αξονική τομογραφία ή μαγνητική τομογραφία της προσβεβλημένης άρθρωσης. Συνήθως, στην οστεοαρθρίτιδα οι γενικές εξετάσεις αίματος είναι φυσιολογικές, ο ρευματοειδής παράγων είναι αρνητικός και οι δείκτες φλεγμονής αρνητικοί. Οι ακτινογραφίες δείχνουν στένωση του μεσάρθριου διαστήματος, δηλαδή του διαστήματος ανάμεσα στα κόκαλα της άρθρωσης, που υποδηλώνει την καταστροφή του χόνδρου. Συχνά υπάρχουν οστεόφυτα (οστικές προεξοχές) στα όρια της άρθρωσης, σκλήρυνση του οστού κάτω από την άρθρωση και σε προχωρημένη νόσο κύστεις και διαβρώσεις. Οι ακτινογραφίες μας δίνουν πληροφορίες σχετικά με την βαρύτητα της νόσου και τον ρυθμό επιδείνωσης. Πολλές φορές όμως δεν συμφωνούν τα ακτινολογικά ευρήματα με την κλινική εικόνα, δηλαδή μπορεί ο ασθενής να πονά πολύ ενώ οι ακτινογραφίες δεν δείχνουν σοβαρή νόσο και το αντίθετο. Σε κάποιες περιπτώσεις ο γιατρός συστήνει αρθροσκόπηση.  Ένας μικρός σωλήνας εισάγεται στην άρθρωση κάτω από γενική αναισθησία και ο γιατρός βλέπει τις φθορές στον χόνδρο και τα άλλα στοιχεία της άρθρωσης. Αν κρίνεται αναγκαίο, μπορεί να πάρει βιοψία αλλά και να καθαρίσει την άρθρωση από σπασμένα κομματάκια χόνδρου ή κόκαλου. Πώς αντιμετωπίζεται; Σκοπός της θεραπείας στην οστεοαρθρίτιδα είναι να ανακουφίσουμε τον ασθενή από τον πόνο, να βελτιώσουμε την κινητικότητα και την δυσκαμψία της άρθρωσης που πάσχει και κυρίως να σταματήσουμε τις διεργασίες που οδηγούν σε καταστροφή του χόνδρου έτσι ώστε να προλάβουμε την παραμόρφωση και την μόνιμη αναπηρία. Η θεραπεία προσαρμόζεται από τον έμπειρο γιατρό στον κάθε ασθενή, ανάλογα με τις αρθρώσεις που είναι προσβεβλημένες, την βαρύτητα της προσβολής και τις προσδοκίες, ανάγκες και τον τρόπο ζωής του κάθε ασθενούς. Σήμερα, υπάρχουν μη φαρμακολογικές θεραπείες, φάρμακα και χειρουργικές επεμβάσεις. 1.  Μη φαρμακολογικές θεραπείες: συνήθως είναι οι πρώτες θεραπείες που συστήνονται στον ασθενή και φαίνεται να βελτιώνουν τα συμπτώματα της νόσου. Περιλαμβάνουν: •    Ανάπαυση: ο ασθενής πρέπει να αναπαύεται συχνά μέσα στην διάρκεια της ημέρας, ιδιαίτερα εάν εμφανισθεί πόνος μετά από μια εργασία. Είναι απαραίτητο να βρεθεί ισορροπία ανάμεσα στην ανάπαυση και τη σωστή άσκηση. Η σημαντική έλλειψη δραστηριότητας δεν φαίνεται να βοηθά, ενώ αντίθετα οδηγεί σε απώλεια μυϊκής μάζας και μεγάλη επιδείνωση της κινητικότητας της άρθρωσης. •    Απώλεια βάρους: πολλές επιστημονικές εργασίες έχουν δείξει ότι η απώλεια έστω και λίγων κιλών βοηθά σημαντικά στην πρόληψη της νόσου, επιβραδύνει την εξέλιξη της βλάβης σε ήδη προσβεβλημένες αρθρώσεις, ενώ μειώνει σημαντικά τον πόνο στα γόνατα και τα ισχία. •    Φυσικοθεραπεία: η σωστή φυσικοθεραπεία και άσκηση δυναμώνει το μυϊκό σύστημα, βελτιώνει την κίνηση των αρθρώσεων ενώ χαρίζει ψυχική ευεξία. Το πρόγραμμα φυσικοθεραπείας και άσκησης πρέπει να καθορίζεται από ειδικό φυσίατρο σε συνεργασία με τον θεράποντα γιατρό και να προσαρμόζεται στις ανάγκες του κάθε ασθενή. Ο ασθενής πρέπει να εκπαιδεύεται σε βασικές αρχές προφύλαξης των προσβεβλημένων αρθρώσεων, όπως αποφυγή δραστηριοτήτων που προκαλούν υπερβολική καταπόνηση της άρθρωσης (να αποφεύγει τις σκάλες όταν πάσχει από οστεοαρθρίτιδα γονάτων ή ισχίων, να αποφεύγει την ανύψωση βαριών αντικειμένων εάν πάσχει από οστεοαρθρίτιδα της οσφυϊκής μοίρας). Η χρήση θερμού ή ψυχρού στην προσβεβλημένη άρθρωση βοηθά στην ανακούφιση του πόνου και της δυσκαμψίας. •    Χρήση βοηθημάτων: η χρήση βακτηρίας, περιπατητήρων τύπου Π, ναρθήκων, ανατομικών παπουτσιών, ειδικών πελμάτων και ορθώσεων, αυχενικού κολάρου ή ζώνης για την οσφύ βοηθούν ανάλογα με την περίπτωση σημαντικά. •    Σωστή εκπαίδευση: Η χρόνια αρθρίτιδα προκαλεί πόνο στον ασθενή ενώ περιορίζει σημαντικά την κίνηση και τις φυσικές του δραστηριότητες. Συχνά βιώνει συναισθήματα άγχους, κατάθλιψης και χαμηλής αυτοεκτίμησης  και οδηγείται  σε απόσυρση, κοινωνική απομόνωση και άρνηση να παλέψει την νόσο του και γενικά συνεργάζεται δυσκολότερα με τον γιατρό. Έχει φανεί ότι η σωστή ενημέρωση του ασθενή ή συζήτηση με τον γιατρό για τις διάφορες θεραπευτικές παρεμβάσεις, ενίοτε η ψυχολογική στήριξη (ατομική ή με συμμετοχή σε ομάδες) βοηθούν σημαντικά στον καλύτερο έλεγχο της νόσου. Ο ασθενής μαθαίνει να εστιάζει στις δυνατότητες και όχι στις αδυναμίες του, να μοιράζει τις καθημερινές δραστηριότητες ώστε να μην καταπονεί τις αρθρώσεις, να αναπαύεται, να τρέφεται υγιεινά, να γυμνάζεται ώστε να διατηρεί καλό μυϊκό σύστημα, να ελέγχει το άγχος, να εφευρίσκει δραστηριότητες που τον ευχαριστούν και να διατηρεί τις κοινωνικές σχέσεις με φίλους και την οικογένεια ζητώντας βοήθεια σε πρακτικά θέματα και ψυχολογική υποστήριξη. 2.  Φάρμακα: Στην οστεοαρθρίτιδα χρησιμοποιούνται τα εξής φάρμακα: •    Φάρμακα τροποποιητικά των συμπτωμάτων: εδώ ανήκουν φάρμακα πού μειώνουν τον πόνο (παυσίπονα). Συνήθως χρησιμοποιούνται τα απλά αναλγητικά του τύπου της παρακεταμόλης ή ενισχυμένα με κωδεΐνη. Σε περιπτώσεις βαριάς οστεοαρθρίτιδας με έντονο πόνο, μπορεί να χρησιμοποιηθούν ισχυρότερα παυσίπονα που ανήκουν στην κατηγορία των οπιοειδών. Καλό είναι να χρησιμοποιούνται για μικρό χρονικό διάστημα, γιατί προκαλούν εθισμό. Συχνά, συνταγογραφούνται τα μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ) κλασικά ή νεότερα (κοξίμπες). Τα φάρμακα αυτά βοηθούν στην ανακούφιση του πόνου ενώ παράλληλα μειώνουν την φλεγμονή. Πρέπει να χορηγούνται με την οδηγία και παρακολούθηση γιατρού, να λαμβάνονται για λίγες ημέρες μόνο, κατά τις εξάρσεις της νόσου, και ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που υπάρχουν έντονα σημεία φλεγμονής. Έχουν σημαντικές παρενέργειες από το γαστρεντερικό σύστημα, το καρδιαγγειακό και τους νεφρούς, ενώ είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα σε ηλικιωμένα άτομα, που είναι και οι περισσότεροι ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα. •    Φάρμακα τροποποιητικά της νόσου ή χονδροπροστατευτικά φάρμακα: τα τελευταία χρόνια γίνεται πολλή έρευνα και νέα γνώση έχει αποκτηθεί σχετικά με την παθογένεια της νόσου. Γνωρίζουμε καλύτερα ποιες χημικές ουσίες ευνοούν την φθορά του χόνδρου και ποιες τον προστατεύουν και προσπαθούμε να φτιάξουμε φάρμακα που να εμποδίζουν την δράση των ουσιών καταστροφής καθώς και φάρμακα που να δρουν προστατευτικά. Από διάφορες επιστημονικές εργασίες φαίνεται ότι κάποιες ουσίες που υπάρχουν φυσιολογικά στον οργανισμό (θειική γλυκοζαμίνη, θειική χονδροϊτίνη, διασερεΐνη) ανακουφίζουν από τον πόνο, έχουν αντιφλεγμονώδη δράση ενώ παράλληλα προφυλάσσουν τον χόνδρο από την φθορά και ενισχύουν την επιδιόρθωση του. Η δράση τους αργεί να εμφανισθεί (πάνω από μήνα) και πρέπει να λαμβάνονται για τουλάχιστον ένα χρόνο. Δεν έχουν σοβαρές παρενέργειες, μπορεί όμως σε κάποιους ανθρώπους να προκαλέσουν μαλακά κόπρανα ή ήπια διάρροια. •    Ενδοαρθρικές εγχύσεις: πρόκειται για έγχυση φαρμάκων μέσα στην άρθρωση. Γίνεται πάντα από ειδικό έμπειρο γιατρό, κάτω από άσηπτες συνθήκες, γιατί υπάρχει ο κίνδυνος να μολυνθεί η άρθρωση.

•    Τοπικές αλοιφές:
περιέχουν συνήθως φάρμακα με αντιφλεγμονώδη ή μυοχαλαρωτική δράση και δρουν τοπικά. Ανακουφίζουν από τον πόνο και τον μυϊκό σπασμό, ενώ δεν έχουν σοβαρές παρενέργειες. Υπάρχουν επίσης κρέμες για τοπική χρήση, που περιέχουν μια που παράγεται από το φυτό καυτή πιπεριά και η οποία δρα παυσίπονα, απομακρύνοντας από τις νευρικές απολήξεις μια ουσία και προκαλεί πόνο. Δημιουργεί αρχικά τοπικό κάψιμο, που υποχωρεί με την συχνή χρήση. Χρησιμοποιείται πολλές φορές την ημέρα για πολύ καιρό. 3.  Χειρουργικές επεμβάσεις: χρειάζονται σε περιπτώσεις βαριάς οστεοαρθρίτιδας, η οποία έχει προκαλέσει σοβαρή παραμόρφωση της άρθρωσης, διαταραχή της λειτουργίας της με αποτέλεσμα συνεχή πόνο και δυσκολία στην καθημερινή δραστηριότητα του ασθενούς. Διάφορες τεχνικές χρησιμοποιούνται ανάλογα με περίπτωση: •    Αρθροσκόπηση: για καθαρισμό της άρθρωσης από ξένα σώματα, κομματάκια χόνδρου ή κόκαλου, αφαίρεση μεγάλων οστεοφύτων, απόξεση χόνδρου ή υμενεκτομή (αφαίρεση του υμένα που τυλίγει εσωτερικά την άρθρωση). •    Οστεοτομίες ή Αρθρόδεση •    Αρθροπλαστική: είναι η αντικατάσταση της κατεστραμμένης  άρθρωσης από τεχνητή άρθρωση.  Δοκιμάζεται η εμφύτευση χόνδρινων ή οστεοχόνδρινων μοσχευμάτων ή χονδροκυττάρων σε περιοχές του χόνδρου που έχουν υποστεί καταστροφή. Σήμερα εφαρμόζεται σε περιπτώσεις που τα ελλείμματα του χόνδρου είναι μικρά, συνήθως σε νέα άτομα μετά από τραυματισμό. Ίσως μελλοντικά να εφαρμοσθούν γενικότερα στην οστεοαρθρίτιδα για την επιδιόρθωση του χόνδρου. Θεραπείες του μέλλοντος Ελπίζουμε στις γονιδιακές θεραπείες. Πρόκειται για  παραγωγή και μεταφορά με κατάλληλο μεταφορέα μέσα στο χονδροκύτταρο, ειδικών γονιδίων που καθοδηγούν το χονδροκύτταρο στην παραγωγή ουσιών προστατευτικών του χόνδρου.

Εναλλακτικές θεραπείες
Συμπληρώνουν τις κλασικές θεραπείες. Υπάρχουν πολλές και πρέπει με την βοήθεια του γιατρού να επιλέγεται τι θα βοηθήσει τον καθένα, γιατί άλλη ταιριάζει στον ένα ασθενή και άλλη στον άλλο. Καλό είναι να χρησιμοποιούνται με προσοχή και χωρίς να εγκαταλείπονται τα κλασικά φάρμακα. Υπάρχουν: •    Διάφοροι τύποι μασάζ: το μασάζ μειώνει το στρες και τον μυϊκό σπασμό, βοηθά το σώμα να παράγει ενδορφίνες που καταπολεμούν τον πόνο, βελτιώνει τον ύπνο και την ψυχική διάθεση.

•    Ιαματικά λουτρά
•    Βελονισμός: απελευθερώνει ενδορφίνες που έχουν παυσίπονη δράση. •    Συμπληρώματα διατροφής και διάφορες φυσικές ουσίες

Βαρβάρα Βιδαλάκη-Κόλλια
Ειδικός Ρευματολόγος
Πρώην Αναπληρώτρια Διευθύντρια Π.Γ.Ν.Α. «Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ»
Ιατρείο: Λαζαράκη 25 ΤΚ 16675 Γλυφάδα
Τηλ. 2109681652 - Κιν. 6976791113
Επιμέλεια άρθρου υγείας: Συντακτική Ομάδα Υγείαonline