altΗ παιδική παχυσαρκία, κατά τα τελευταία 30 χρόνια, έχει λάβει παγκοσμίως, διαστάσεις επιδημίας. Για την Ελλάδα ιδιαιτέρως, το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό, καθώς η πατρίδα μας κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη, με ποσοστό 20% των παιδιών να είναι παχύσαρκα και επιπλέον, άλλο ένα ποσοστό 30% να είναι υπέρβαρα.

Πως γίνεται η διάγνωση της παιδικής παχυσαρκίας;

Με σκοπό την συστηματική και αντικειμενική περιγραφή της παχυσαρκίας, έχει δημιουργηθεί η έννοια του Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), ο οποίος είναι το πηλίκον του βάρους προς το τετράγωνο του ύψους, πάντοτε όμως ανάλογα με το φύλο και την ηλικία του ατόμου. Γενικά (αλλά όχι πάντα), o ΔΜΣ, έχει σχέση με την ποσότητα λίπους στο σώμα, όμως δεν αποτελεί μέτρηση του λίπους. Ένα άτομο το οποίο διαθέτει μυϊκό σύστημα περισσότερο από τον μέσο όρο, για ένα συγκεκριμένο ύψος, (όπως είναι οι αθλητές της άρσης βαρών), θα έχει αυξημένο ΔΜΣ, ξεκάθαρα όμως, δεν είναι παχύσαρκο. Ένα άτομο χαρακτηρίζεται υπέρβαρο, εάν ο ΔΜΣ είναι μεταξύ 25,0 ως 29,9 και παχύσαρκο εάν ο ΔΜΣ είναι μεγαλύτερος του 30,0.

Για παιδιά ηλικίας μικρότερης των 2 ετών, δεν χρησιμοποιείται ο ΔΜΣ αλλά ειδικοί πίνακες αύξησης βάρους, ύψους κλπ.

Τι προκαλεί την παιδική παχυσαρκία;

Τα περισσότερα περιστατικά παιδικής παχυσαρκίας, προκαλούνται από την υπερβολική καθημερινή πρόσληψη θερμίδων, έναντι της καθημερινής κατανάλωσης  θερμίδων. Η υπερβολική πρόσληψη θερμίδων, πολύ συχνά έχει σχέση με κατανάλωση τροφής πολύ κακής ποιότητος, όπως είναι αυτή των fast-foods, μπορεί όμως και να προκύψει από υπερβολική κατανάλωση «υγιεινών τροφών». Το απλό βιολογικό γεγονός είναι ότι, όλες οι επιπλέον θερμίδες θα αποθηκευθούν στο σώμα και μόνον υπό την μορφή λίπους.

Οι προσπάθειες που γίνονται για τον περιορισμό πρόσληψης θερμίδων μόνο, χωρίς ταυτόχρονη αύξηση της κατανάλωσης θερμίδων (που σημαίνει, μισή ώρα εντατική σωματική άσκηση), θα βοηθήσουν μόνον παροδικά. Εάν ο περιορισμός των θερμίδων, αποτελεί τον μόνο τρόπο αντιμετώπισης της παχυσαρκίας, τότε ο μεταβολισμός του σώματος προσαρμόζεται στη νέα κατάσταση και «μαθαίνει» να τα καταφέρνει με λιγότερες θερμίδες και διατηρώντας το ίδιο βάρος. Η εφαρμογή όμως της εντατικής σωματικής άσκησης, μαζί με τον περιορισμό των θερμίδων, ενισχύει την διάσπαση των υπερβολικών αποθεμάτων λίπους και υδατανθράκων, προσφέροντας περισσότερη και πιο μακροπρόθεσμη υγεία.

Ποια είναι τα σημεία και τα συμπτώματα της παιδικής παχυσαρκίας;

Γενικά, το βάρος του σώματος (όχι αναγκαστικά μόνον το λίπος του σώματος), είναι το αποτέλεσμα της επίδρασης πολλών παραγόντων, όπως είναι τα γονίδια, ο μεταβολισμός, η προσωπικότητα, το πολιτισμικό περιβάλλον και η κοινωνικό-οικονομική κατάσταση. Η μέτρηση του ύψους και του βάρους των παιδιών, είναι η μέθοδος που χρησιμοποιείται για την ταχεία αξιολόγηση της σωστής αναλογίας ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο μεγέθη, επιτρέποντας τον ακριβή υπολογισμό του ΔΜΣ. alt

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση παιδικής παχυσαρκίας;

Όπως ανεφέρθη προηγουμένως, υπάρχουν αρκετοί παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση της παιδικής παχυσαρκίας.

1.    Γενετικοί: Μολονότι υπάρχουν αρκετά κληρονομικά σύνδρομα που σχετίζονται με την παχυσαρκία (όπως, για παράδειγμα, το σύνδρομο Prader-Willi), δεν είναι οι γενετικοί παράγοντες υπεύθυνοι για την επιδημία της παχυσαρκίας που υπάρχει σήμερα. Δεν έχει υπάρξει καμία μεταβολή στο γονιδιακό υπόστρωμα του ανθρώπου κατά τα τελευταία 30 χρόνια. Οι πιο πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι, εάν ένας γονέας είναι παχύσαρκος, η πιθανότητα να έχει παχύσαρκο παιδί, είναι τρείς φορές μεγαλύτερη. Εάν είναι παχύσαρκοι αμφότεροι οι γονείς, η πιθανότητα είναι 10 φορές μεγαλύτερη.

2.    Κοινωνικοί: Περιορισμένες σχολικές αθλητικές δραστηριότητες, σε συνδυασμό με πολύωρη παρακολούθηση τηλεόρασης, και παιχνιδιών στον υπολογιστή, αποτελούν κύριους παράγοντες για την παιδική παχυσαρκία. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι, μόνον το 20% των παιδιών συμμετέχουν σε περισσότερα από δύο έντονα παιχνίδια την εβδομάδα και 25% απ’ αυτά τα παιδιά, παρακολουθούσαν περισσότερες από τέσσερεις ώρες τηλεόραση ημερησίως. Η ύπαρξη συσκευής τηλεόρασης σε παιδικό δωμάτιο, αποτελεί ισχυρό προδιαθεσικό παράγοντα για παιδική παχυσαρκία.

3.    Πολιτισμικοί: Πολλές κοινωνίες, ακολουθούν είτε ένα υγιεινότερο διαιτολόγιο (Μεσογειακό, Άπω Ανατολής, κλπ) ή τρώνε μικρότερες μερίδες τροφών που περιέχουν μεγάλη ποσότητα λίπους. Η κατανάλωση κακής ποιότητας τροφής, σε μεγάλες ποσότητες, αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες της παιδικής παχυσαρκίας.

4.    Ασθένειες: Διάφορες ασθένειες του θυρεοειδούς, πολυκυστική νόσος των ωοθηκών, όγκοι του εγκεφάλου, διανοητική καθυστέρηση, καθώς και άλλες καταστάσεις, μπορεί να αποτελούν, σε μικρό βαθμό, παράγοντες κινδύνου για παιδική παχυσαρκία.

5.    Φάρμακα: Χρόνια λήψη στεροειδών από το στόμα, μερικές κατηγορίες αντικαταθλιπτικών και άλλα φάρμακα, μπορεί να συμβάλλουν (σε πολύ μικρό βαθμό), στην παιδική παχυσαρκία.

6.    Ψυχολογικοί: Πολλά άτομα, τρώγουν υπερβολικές ποσότητες, σε μια προσπάθεια να ανταπεξέλθουν σε επώδυνα συναισθηματικά προβλήματα. Συχνά, το υπερβολικό βάρος, επιβαρύνει περισσότερο την συναισθηματική αναταραχή.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι, οι επιπλοκές και τα μακροπρόθεσμα δυσμενή αποτελέσματα της παιδικής παχυσαρκίας;

Τα επακόλουθα της παιδικής παχυσαρκίας, μπορεί να ταξινομηθούν σε τρείς κατηγορίες; Σωματικά, πνευματικά και οικονομικά.

Τα γνωστά σωματικά αποτελέσματα της παιδικής παχυσαρκίας, είναι πολλά και περιλαμβάνουν:

1.    Αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, λόγω υπερβολικής έκκρισης ινσουλίνης και αντίστασης των οργάνων στην ινσουλίνη.

2.    Ανωμαλίες στον κύκλο της εμμήνου ρύσεως και στειρότητα.

3.    Καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια, λόγω υπερχοληστερολαιμίας, υπερλιπιδαιμίας και υπέρτασης.

4.    Πνευμονικά προβλήματα, όπως άσθμα και αποφρακτική υπνική άπνοια.

5.    Ορθοπεδικά προβλήματα, λόγω υπερβολικού φορτίου στα κάτω άκρα.

6.    Μεταβολικά προβλήματα (προβλήματα από το ήπαρ, χολολιθίαση και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση).
 
Εξίσου σημαντικά, είναι και τα ψυχολογικά επακόλουθα, στα οποία περιλαμβάνονται:

1.    Η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η οποία συχνά επιδεινώνεται με το πείραγμα, που μπορεί να φθάσει μέχρι βιαιότητα, καθώς και από τα πρότυπα που εκπέμπει ο κοινωνικός περίγυρος.

2.    Κατάθλιψη, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη περισσότερο φαγητό, ή σε υπερβολική αντίδραση, που μπορεί να οδηγήσει είτε σε βουλιμία είτε σε νευρική ανορεξία.

Το οικονομικό κόστος της παιδικής παχυσαρκίας, συχνά, δεν λαμβάνεται υπ’ όψιν, είναι όμως πολύ σημαντικό.
      
1.    Το άμεσο κόστος για ιατρικές επισκέψεις, διαγνωστικές μελέτες και διάφορες θεραπευτικές υπηρεσίες.

2.    Το έμμεσο κόστος, βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο, το οποίο περιλαμβάνει την μείωση της παραγωγικότητας, τις απουσίες και τους πρόωρους θανάτους. Για την Ελλάδα, το κόστος αυτό υπολογίζεται ότι κυμαίνεται μεταξύ 2,6 και 5 δισεκατομμυρίων ευρώ τον χρόνο. alt

Μπορεί να προληφθεί η παιδική παχυσαρκία;

Για να προλαμβάνεται αποτελεσματικά η παιδική παχυσαρκία, απαιτούνται άμεσες κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές. Μία βασική προσέγγιση, θα περιελάμβανε τα ακόλουθα:

1.    Υιοθέτηση του βρεφικού θηλασμού κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής. Οι μελέτες δείχνουν σαφέστατα, ότι τα παιδιά που έχουν θηλάσει, έχουν μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης βρεφικής, παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας.

2.    Δραστική ενίσχυση του σχολικού «δεκατιανού» και γεύματος, με υγιεινή διατροφή. Απαγόρευση των αναψυκτικών με ζάχαρη.

3.    Εύρεση κατάλληλων χώρων σε κάθε γειτονιά, για ασφαλές παιχνίδι.

4.    Δραστικός περιορισμός της τηλεόρασης, των παιχνιδιών στον υπολογιστή και άλλων καθιστικών δραστηριοτήτων.

5.    Ενθάρρυνση για έντονες αθλητικές δραστηριότητες, παιχνίδια κλπ, επί 45 λεπτά, καθημερινά.

6.    Προσοχή στις τεράστιες μερίδες φαγητού, που προσφέρουν ορισμένα fast-food, καθώς και στις «προσφορές» συνδυασμού φαγητού και αναψυκτικών.

7.    Ενθάρρυνση και ενίσχυση δημιουργίας υποδομών στην κοινότητα, που να έχουν σχέση με τις αθλητικές δραστηριότητες-ζώνες ποδηλατοδρόμων, πάρκα με όργανα γυμναστικής, κλπ.

Πολλές μελέτες έχουν δείξει, ότι οι πιο πάνω κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές, θα πρέπει να συνοδεύονται και από δομές οικογενειακής και κοινοτικής υποστήριξης, χωρίς τις οποίες, οι προσπάθειες αυτές, συχνά αποτυγχάνουν.

Πηγή: Υγείαonline.gr

Επιμέλεια άρθρου υγείας: Συντακτική Ομάδα Υγείαonline