Ορισμός
Η εμμηνόπαυση είναι ένας φυσιολογικός σταθμός στη ζωή κάθε γυναίκας, χαρακτηριζόμενη από οριστική διακοπή της εμμήνου ρύσεως Η εμμηνόπαυση εμφανίζεται γύρω στα 51 χρόνια, με μια απόκλιση 3-4 ετών. Οφείλεται στη διακοπή της παραγωγής ωοθυλακίων από τις ωοθήκες και σημαίνει το τέλος της αναπαραγωγικής ικανότητας. Αποτελεί μια κλινική οντότητα με συχνά έντονη συμπτωματολογία και επιπτώσεις στην υγεία και κατ΄ επέκταση στην καθημερινότητα της γυναίκας. Τα συμπτώματα κάνουν την εμφάνιση τους με την έναρξη της εμμηνόπαυσης ή προϋπάρχουν από την κλιμακτήριο. Η κλιμακτήριος διαρκεί συνήθως 1-2 χρόνια προ της μετάβασης στην εμμηνόπαυση και χαρακτηρίζεται από διαταραχές κύκλου. Οι κύκλοι στην αρχή είναι  μικρότεροι, κατόπιν αραιότεροι μέχρι να σταματήσουν εντελώς.
Εναλλακτικές Ονομασίες
Περιεμμηνόπαυση, μετεμμηνόπαυση
Συμπτώματα
Προεξάρχοντα συμπτώματα είναι οι εξάψεις και οι εφιδρώσεις. Οι εξάψεις είναι το χαρακτηριστικότερο και περισσότερο βασανιστικό σύμπτωμα. Σε πολλές γυναίκες οι εξάψεις διαρκούν για πολλά χρόνια μετά τη διακοπή της εμμήνου ρύσεως. Επίσης συχνό σύμπτωμα είναι η δυσκολία στην έλευση και η κακή ποιότητα του ύπνου. Χαρακτηριστική είναι και η αλλαγή των συναισθημάτων, με την επικράτηση νευρικότητας, ευερεθιστότητας και καταθλιπτικού συναισθήματος. Η αδυναμία συγκέντρωσης και η έλλειψη ενεργητικότητας σε συνδυασμό με εύκολη κόπωση είναι συμπτώματα που εμφανίζονται νωρίς στην πορεία της εμμηνόπαυσης. Σημαντική επίπτωση υπάρχει και στην σεξουαλικότητα της γυναίκας, η οποία παραπονιέται για μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας, ξηρότητα του κόλπου και πόνο κατά την σεξουαλική επαφή. Επίσης, συχνό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν πολλές γυναίκες είναι η αύξηση του βάρους, με την εμφάνιση κοιλιακής κυρίως παχυσαρκίας, η οποία αποτελεί δείκτη αυξημένου κινδύνου καρδιαγγειακών νοσημάτων, καθώς και η ατροφία του δέρματος με αποτέλεσμα την αύξηση της ρυτίδωσής του.
Αίτια
Η εμμηνόπαυση είναι ένα φυσικό γεγονός που φυσιολογικά συμβαίνει μεταξύ των 45 και 55 ετών. Όταν ολοκληρωθεί η εμμηνόπαυση (ονομάζεται μετεμμηνόπαυση) και δεν είχατε περίοδο για 1 χρόνο, δεν βρίσκεστε πλέον σε κίνδυνο να μείνετε έγκυος.
Τα συμπτώματα της εμμηνόπαυση προκαλούνται από τις αλλαγές στα επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης. Οι ωοθήκες παράγουν λιγότερη συγκέντρωση αυτών των ορμονών με το πέρασμα του χρόνου. Τα συγκεκριμένα συμπτώματα και η βαρύτητά τους (ήπια, μέτρια ή σοβαρά) ποικίλει από γυναίκα σε γυναίκα.
Μια σταδιακή μείωση των οιστρογόνων γενικά επιτρέπει στο σώμα σας να προσαρμοστεί αργά στις ορμονικές μεταβολές. Οι εξάψεις και εφιδρώσεις είναι χειρότερες για τα πρώτα 1 - 2 χρόνια μετά την τελευταία περίοδο. Τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης μπορεί να διαρκέσουν 5 χρόνια ή περισσότερο.
Τα επίπεδα των οιστρογόνων μπορεί να πέσουν ξαφνικά μετά από κάποιες ιατρικές αγωγές, όπως όταν οι ωοθήκες αφαιρούνται χειρουργικά (ονομάζεται χειρουργική εμμηνόπαυση). Η χημειοθεραπεία και η αγωγή έναντι των οιστρογόνων για τον καρκίνο του μαστού αποτελούν άλλα παραδείγματα. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι πιο σοβαρά και εκδηλώνονται πιο ξαφνικά σε κάποιες περιστάσεις.
Ως αποτέλεσμα της πτώσης των ορμονικών επιπέδων, συμβαίνουν μεταβολές σε ολόκληρο το αναπαραγωγικό σύστημα της γυναίκας. Τα τοιχώματα του κόλπου γίνονται λεπτότερα και λιγότερο ελαστικά. Ο κόλπος βραχύνεται. Οι λιπαντικές εκκρίσεις του κόλπου γίνονται υδαρείς. Ο ιστός των εξωτερικών γεννητικών οργάνων γίνεται λεπτότερος. Αυτό ονομάζεται ατροφία των χειλέων.
Διαγνωστικές εξετάσεις
Εξετάσεις αίματος και ούρων μπορεί να γίνουν για να μετρηθούν οι μεταβολές στα επίπεδα των ορμονών, που μπορεί να σηματοδοτούν πότε μια γυναίκα είναι κοντά στην εμμηνόπαυση ή ήδη πέρασε την εμμηνόπαυση. Παραδείγματα αυτών των εξετάσεων περιλαμβάνουν:
•    Οιστραδιόλη
•    FSH
•    LH
Μια πυελική εξέταση μπορεί να δείξει αλλαγές στο επιθήλιο του κόλπου, που προκαλούνται από μείωση στα επίπεδα των οιστρογόνων. Ο γιατρός μπορεί να εκτελέσει μια δοκιμασία οστικής πυκνότητας για να ανιχνεύσει μειωμένη οστική πυκνότητα που αποτελεί σημείο οστεοπόρωσης. Ο ρυθμός οστικής απώλειας αυξάνει στη διάρκεια των πρώτων ετών μετά την τελευταία περίοδο.
Αντιμετώπιση
Η αντιμετώπιση με ορμόνες μπορεί να βοηθήσει εάν έχετε σοβαρά συμπτώματα όπως εξάψεις, νυκτερινές εφιδρώσεις, μεταπτώσεις διάθεσης ή κολπική ξηρότητα.
Συζητήστε την απόφαση να πάρετε ορμόνες διεξοδικά με το γιατρό σας, σταθμίζοντας τους κινδύνους έναντι των πιθανών οφελών. Μάθετε για τις επιλογές που υπάρχουν διαθέσιμες και δεν ενέχουν τη λήψη ορμονών. Κάθε γυναίκα είναι διαφορετική. Ο γιατρός σας θα πρέπει να γνωρίζει ολόκληρο το ιατρικό ιστορικό σας πριν σας χορηγήσει ορμονική θεραπεία (HT)
Εάν έχετε μήτρα και αποφασίσετε να πάρετε οιστρογόνα, θα πρέπει επίσης να πάρετε προγεστερόνη για την πρόληψη του καρκίνου του ενδομητρίου. Εάν δεν έχετε μήτρα, η προγεστερόνη δεν είναι απαραίτητη.
μακροπρόθεσμες επιπτώσεις;
 
Σε αυτές περιλαμβάνονται η οστεοπόρωση, της οποίας η εμφάνιση συσχετίζεται άμεσα με την είσοδο της γυναίκας στην εμμηνοπαυσιακή περίοδο, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και η νόσος Alzheimer. Η οστεοπόρωση είναι μια πολυπαραγοντική νόσος, συχνά απαντώμενη και σοβαρή, δεδομένου ότι αποτελεί το κύριο υπόστρωμα για την πρόκληση κατάγματος με χαμηλό τραυματισμό. Ο κίνδυνος εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων , όπως έμφραγμα του μυοκαρδίου και αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο αυξάνει σημαντικά κατά την εμμηνόπαυση εξαιτίας της άρσης της προστατευτικής δράσης των οιστρογόνων στο ενδοθήλιο των αγγείων και της παράλληλης αύξησης των παραγόντων κινδύνου, όπως η παχυσαρκία, η χοληστερίνη και τα τριγλυκερίδια και η αρτηριακή πίεση. Οι νευρολογικές επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης ξεκινούν με διαταραχές μνήμης, όχι λειτουργικά σημαντικές,  που στη συνέχεια όμως σε κάποιες γυναίκες μπορεί να εξελιχθεί σε σταδιακή έκπτωση και άλλων νοητικών και συναισθηματικών λειτουργιών.
 
 
Τι είναι η ορμονική θεραπεία;
 
Είναι η υποκατάσταση των ωοθηκικών ορμονών με ορμόνες που χορηγούνται εξωγενώς στην μικρότερη δυνατή δόση. Σε γυναίκες με ακέραια μήτρα χορηγείται συνδυασμός οιστρογόνων με προγεσταγόνο, ενώ σε γυναίκες που έχουν αφαιρέσει τη μήτρα τους ακολουθείται μονοθεραπεία με οιστρογόνα. Όταν οι ασθενείς βρίσκονται ακόμα στη φάση της κλιμακτήριου και παρουσιάζουν διαταραχές κύκλου μπορούν να χορηγηθούν, ανάλογα με το ιστορικό, αντισυλληπτικά δισκία χαμηλής δοσολογίας, προγεσταγόνα μόνο (για να ομαλοποιηθεί ο κύκλος χωρίς οιστρογόνα) ή κυκλική θεραπεία με οιστρογόνα και προγεσταγόνα. Μετά την εγκατάσταση της εμμηνόπαυσης μπορεί να χορηγηθεί συνεχής ορμονική θεραπεία χαμηλής δόσης. Η διάρκεια της θεραπείας εξατομικεύεται με βάση το ιστορικό και τις ανάγκες της κάθε γυναίκας. Η θεραπεία μπορεί να δοθεί σε μορφή χαπιών ή διαδερμικά (αυτοκόλλητα επιθέματα στο δέρμα ή με ζελέ που επαλείφεται στο δέρμα).
 
 
Πότε ενδείκνυται η ορμονική θεραπεία;
 
Πρωτεύον στόχος της ορμονικής θεραπείας είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής. Είναι σαφής η ανάγκη για χορήγηση ορμονικής θεραπείας σε γυναίκες με πολύ έντονες εξάψεις, διαταραχές ύπνου, αρθραλγίες, νευρικότητα, κόπωση, αδυναμία απόδοσης στην καθημερινότητα και καταθλιπτικά συμπτώματα. Στις γυναίκες με ουρογεννητική ατροφία και σεξουαλική δυσλειτουργία, που δεν έχουν γενικά συμπτώματα, αλλά το πρόβλημά τους εντοπίζεται στον κόλπο ενδείκνυται η χρήση τοπικής θεραπείας με οιστρογόνα στον κόλπο, με μορφή κρέμας ή κολπικών υποθέτων Η ορμονική θεραπεία παράλληλα προσφέρει προστασία από την αυξημένη οστική απώλεια που παρατηρείται τα πρώτα χρόνια μετά την εμμηνόπαυση και εμποδίζει την αύξηση βάρους και την εμφάνιση ατροφιών δέρματος και μυών λόγω της έλλειψης των οιστρογόνων.
 
Πότε αντενδείκνυται η ορμονική θεραπεία;
 
Η ορμονική θεραπεία αντενδείκνυται σε γυναίκες με ιστορικό καρκίνου του μαστού, καρκίνου του ενδομητρίου ή των ωοθηκών, ενεργό ηπατοπάθεια ή θρομβοεμβολική νόσο. Οι γυναίκες που κάνουν μακροχρόνια χρήση συνδυασμένης ορμονικής θεραπείας (οιστρογόνα + προγεσταγόνα), συνήθως πάνω από 5 χρόνια,μπορεί να έχουν ελαφρά αυξημένο τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Σε απόλυτους αριθμούς όμως ο κίνδυνος καρκίνου του μαστού είναι εξαιρετικά μικρός: 2-4 επιπλέον περιστατικά ανά 1000 γυναίκες. Χρησιμοποιώντας τις κατάλληλες ουσίες στην μικρότερη δυνατή δόση, πρακτικά ελαχιστοποιούμε τον κίνδυνο σε κλινικό επίπεδο. Όσον αφορά τη φλεβική θρόμβωση, ο κίνδυνος από τη ΟΘ αφορά τη θεραπεία με χάπια, και κυρίως εντοπίζεται στις καπνίστριες υψηλού σωματικού βάρους. Το πρόβλημα της φλεβικής θρόμβωσης μπορούμε να το παρακάμψουμε χρησιμοποιώντας διαδερμική θεραπεία (αυτοκόλλητα επιθέματα στο δέρμα), τα οποία, σύμφωνα με τα νεώτερα δεδομένα δεν αυξάνουν τον κίνδυνο φλεβικής θρόμβωσης.
 
μέτρα που μπορείτε να πάρετε για να μειώσετε τα συμπτώματά σας χωρίς να πάρετε ορμόνες.
•    Αποφύγετε την καφεΐνη, το αλκοόλ και τα πικάντικα φαγητά
•    Να ντύνεστε ελαφρά και σε στοιβάδες
•    Να καταναλώνετε προϊόντα σόγιας
•    Να λαμβάνετε επαρκές κάλιο και βιταμίνη D από τρόφιμα ή συμπληρώματα
•    Να ασκήστε αρκετά
•    Εκτελείτε ασκήσεις Kegel καθημερινά για να ενδυναμώσετε τους μύες του κόλπου και της πυέλου
•    Εκτελέστε αργές, βαθιές αναπνοές, όποτε ξεκινάει μια έξαψη (προσπαθήστε να λαμβάνετε 6 αναπνοές το λεπτό)
•    Παραμείνετε σεξουαλικά ενεργοί
•    Δείτε έναν βελονιστή
•    Δοκιμάστε τεχνικές χαλάρωσης όπως γιόγκα, tai chi ή διαλογισμό
•    Χρησιμοποιείστε υδατικά λιπαντικά στη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής.
Πιθανές Επιπλοκές
Μπορεί να συμβεί μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία. Η αιμορραγία αυτή συχνά δεν είναι ανησυχητική. Ωστόσο, ο γιατρός σας θα πρέπει πάντα να ελέγχει οποιαδήποτε μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία καθώς μπορεί να αποτελεί πρώιμο σημείο άλλων προβλημάτων, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου.
Τα μειωμένα επίπεδα οιστρογόνων σχετίζονται επίσης με τα ακόλουθα μακροχρόνια προβλήματα!
•    Οστική απώλεια και τελικά οστεοπόρωση σε κάποιες γυναίκες
•    Μεταβολές στα επίπεδα της χοληστερόλης και μεγαλύτερος κίνδυνος για καρδιοπάθεια
Καλέστε το γιατρό σας αν:
•    Εντοπίζεται αίμα μεταξύ των περιόδων
•    Είχατε 12 συνεχείς μήνες χωρίς περίοδο και ξαφνικά εμφανίστηκε κολπική αιμορραγία ή στίγματα, ακόμα και εάν η ποσότητα είναι μικρή
Πρόληψη
Η εμμηνόπαυση είναι ένα φυσικό και αναμενόμενο μέρος της ανάπτυξης μιας γυναίκας και δεν χρειάζεται να προληφθεί. Ωστόσο, υπάρχουν τρόποι για να μειωθούν ή εξαλειφθούν κάποια από τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης.
Μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο για μακροχρόνια προβλήματα όπως η οστεοπόρωση και η καρδιοπάθεια λαμβάνοντας τα ακόλουθα μέτρα:
•    Ελέγξτε την αρτηριακή πίεση, τη χοληστερόλη και άλλους παράγοντες κινδύνου για καρδιοπάθεια.
•    ΜΗΝ καπνίζετε. Το κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει πρώιμη εμμηνόπαυση.
•    Να έχετε μια χαμηλή σε λιπαρά διατροφή.
•    Να ασκείστε τακτικά. Οι ασκήσεις αντίστασης βοηθούν στην ενδυνάμωση των οστών σας και βελτιώνουν την ισορροπία σας.
•    Εάν έχετε σημεία οστικής απώλειας ή έχετε ισχυρό οικογενειακό ιστορικό οστεοπόρωσης, μιλήστε στο γιατρό σας για φάρμακα που μπορούν να σας βοηθήσουν να σταματήσετε την περαιτέρω εξασθένηση.
•    Να παίρνετε ασβέστιο και βιταμίνη D.