Ορισμός
Οι διαταραχές ύπνου περιλαμβάνουν οποιαδήποτε δυσκολία σχετική με τον ύπνο. Πιο συγκεκριμένα δυσκολία στο να κοιμηθεί κάποιος, να κοιμάται σε ακατάλληλες ώρες, υπερυπνία, ή και μη φυσιολογικές συμπεριφορές κατά τη διάρκεια του ύπνου
 
Γενικές Πληροφορίες
Οι διαταραχές του ύπνου ανάλογα με την αιτιολογία τους:
 
Κύριες διαταραχές ύπνου (δεν σχετίζονται με τις αιτιολογίες των υπόλοιπων 3 κατηγοριών)
 
•    Dysomnias: Χαρακτηρίζονται από ανωμαλίες στην χρονική διάρκεια, την ποιότητα, αλλά και την ώρα που ένα άτομο κοιμάται
 
•    Parasomnia: Χαρακτηρίζονται από ανώμαλες συμπεριφορές ή φυσιολογικής φύσεως γεγονότα που σχετίζονται με τον ύπνο, τα συγκεκριμένα στάδια του ύπνου και τις εναλλαγές ύπνου – ξύπνιου
 
2. Διαταραχές ύπνου σχετιζόμενες με ψυχοπαθολογία: Οι διαταραχές ύπνου έρχονται ως αποτέλεσμα της ψυχοπαθολογίας.
 
3. Διαταραχές ύπνου σχετιζόμενες με κλινικά προβλήματα: Οι διαταραχές ύπνου έρχονται ως αποτέλεσμα των διαταραχών στην υγεία του ατόμου, οι οποίες πιθανώς επηρεάζουν τον κύκλο ύπνου – ξύπνιου
 
4. Διαταραχές ύπνου σχετιζόμενες με χρήση ουσιών: Οι διαταραχές ύπνου ως αποτέλσμα χρήσης ουσιών (καφεΐνη, φάρμακα κτλ)
 
 
Υπάρχουν περισσότερες από 100 διαταραχές ύπνου τις οποίες μπορούμε να τις χωρίσουμε, ανάλογα με τη φύση τους, σε 4 βασικές κατηγορίες:
 
•    Δυσκολία στο να κοιμηθεί και να παραμείνει κοιμισμένος
•    Δυσκολία στο να παραμείνει ξύπνιος
•    Δυσκολία να ακολουθήσει ένα κανονικό πρόγραμμα ύπνου
•    Προβληματικές συμπεριφορές κατά τη διάρκεια του ύπνου
 
 
Οι πέντε μεγάλες κατηγορίες των υπνικών διαταραχών είναι:
 
•    οι διάφορες μορφές αϋπνίας,
•    οι υπερυπνίες (οφειλόµενες σε υπνική αναπνευστική διαταραχή, έχουν κυρίαρχο ενόχληµα την ηµερήσια υπνηλία σε ακατάλληλες περιστάσεις),
•    οι διαταραχές κιρκάδιου ρυθμού του ύπνου,
•    οι διαταραχές αναπνοής κατά τον ύπνο (ροχαλητό,
•    υπνική άπνοια
•    οι παραϋπνίες.       
                      
                                                                                         
Στις τελευταίες υπάγονται:
 
•    η υπνοβασία,
•    οι υπνικοί τροφοί,
•    η διαταραχή συµπεριφοράς κατά τη διάρκεια του ύπνου REM
•    οι νυχτερινοί εφιάλτες.
 
 
Υπάρχει όµως και µια ακόµα κατηγορία που αναφέρεται ως κινητικές διαταραχές του ύπνου, στις οποίες ανήκει:
 
•    το Σύνδροµο Ανήσυχων Ποδιών,
•    οι νυχτερινές κράµπες
•    το τρίξιµο των δοντιών (βρουξισµός).
 
 
Αίτια
Η αϋπνία στους ενήλικες μπορεί να οφείλεται σε:
•    Γήρανση
•    Αλκοολισμό ή ξαφνική διακοπή του αλκοόλ μετά από μακροχρόνια χρήση
•    Άγχος
•    Κρεβάτι ή κρεβατοκάμαρα που δεν βοηθάει στον ύπνο
•    Κατάθλιψη
•    Νόσοι, όπως ένα μεγεθυμένος προστάτης, κυστίτιδα, ΧΑΠ, αρθρίτιδα, καρδιαλγία και καρδιακά ή πνευμονικά προβλήματα
•    Ευφορία ή διέγερση
•    Συχνή διούρηση
•    Θλίψη
•    Παράνομες ουσίες, όπως αμφεταμίνες και κοκαΐνη
•    Jet lag
•    Έλλειψη έκθεσης σε δυνατό φως ή το φως του ηλίου
•    Φάρμακα, όπως υψηλή δόση φαρμάκων για το θυρεοειδή, εφεδρίνη, φαινυλπροπανολαμίνη, παράγωγα θεοφυλλίνης και άλλα
•    Υπερδραστήριος θυρεοειδής
•    Σύνδρομο ανήσυχων ποδιών
•    Γρήγορη εργασία
•    Υπερβολικός ύπνος στη διάρκεια της ημέρας
•    Διεγερτικά που λαμβάνονται το απόγευμα, όπως νικοτίνη, αλκοόλ, καφεΐνη ή φαγητό
•    Στρες και ανησυχία
•    Ξαφνική διακοπή ενός φαρμάκου (όπως υπνωτικών ή κατασταλτικών)
•    Υπερβολική διέγερση κατά την κατάκλιση
•    Διαταραχές του προτύπου εγρήγορσης-ύπνου
ενέργειες
Θα σας βοηθήσει αν:
 
•    ∆ιαχωρίστε τις υπόλοιπες δραστηριότητές σας από το χώρο της κρεβατοκάµαρας. Η κρεβατοκάµαρα πρέπει να προορίζεται µόνο για ύπνο και σεξ.
 
•    Φροντίστε ο χώρος την ώρα που πέφτετε για ύπνο να είναι ήσυχος και σκοτεινός, χωρίς κρύο ή ζέστη.
 
•    Μην καταπιάνεστε µε δραστηριότητες που διεγείρουν τον εγκέφαλο πριν κοιµηθείτε, π.χ. χρήση υπολογιστή.
 
•    Αποφύγετε την πρόσληψη καφεΐνης έξι ώρες πριν από τον ύπνο.
 
•    Αν σας ενοχλεί το φως αλλά και για καλύτερη παραγωγή µελατονίνης, χρησιµοποιήστε µια µάσκα ύπνου.
 
•    Προσπαθήστε να µην σκέφτεστε την ώρα που πέφτετε στο κρεβάτι όλα όσα σας αγχώνουν. ∆εσµευτείτε να ασχοληθείτε µε αυτά το επόµενο πρωί.
 
•    Αν όταν πέφτετε στο κρεβάτι δεν σας πιάσει ο ύπνος στα επόµενα 20 λεπτά, σηκωθείτε. Πηγαίνετε σε άλλο χώρο του σπιτιού και καταπιαστείτε µε κάτι βαρετό. Μόλις νυστάξετε, επιστρέψτε στο κρεβάτι.
 
•    Μία ώρα πριν κοιµηθείτε κάντε ένα χλιαρό προς ζεστό µπάνιο (όταν πέφτει η θερµοκρασία του σώµατος, ο ύπνος έρχεται πιο εύκολα).
 
•    Μην αγχώνεστε µε το χρόνο και αποφύγετε να κοιτάτε συνέχεια την ώρα.
 
•    Φροντίστε να κοιµάστε και να ξυπνάτε την ίδια ώρα.
 
•    Αν τα συµπτώµατα αϋπνίας διαρκούν περισσότερο από ένα µήνα, καλό είναι να απευθυνθείτε στον ειδικό, ο οποίος θα σας δώσει περαιτέρω οδηγίες σχετικά µε την υγιεινή του ύπνου και, εφόσον απαιτείται, φαρµακευτική αγωγή.
 
ΣΕ ΒΡΕΦΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ
•    Αποφύγετε να πηγαίνετε στο παιδικό δωμάτιο στη διάρκεια της νύχτας.
•    Αποφύγετε να στέλνετε το παιδί στο κρεβάτι ως τιμωρία, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε πτωχό ύπνο.
•    Για παιδιά που έχουν πρόβλημα να κοιμηθούν, προσπαθήστε να κάνετε το δωμάτιο όσο πιο ήσυχο γίνετε. Μια μηχανή ήχων μπορεί να καλύψει τους εξωτερικούς θορύβους.
•    Ποτέ μην δίνετε στα παιδιά υπνωτικά χωρίς να έχετε πρώτα συμβουλευτεί το γιατρό σας. Συνήθως δεν είναι καλή ιδέα να αντιμετωπίζετε το πρόβλημα με φάρμακα.
Καλέστε το γιατρό σας αν:
•    Το πρόβλημα ύπνου σας έχει γίνει επίμονο και επηρεάζει την ποιότητα της ζωής σας, παρά τις αλλαγές στη συμπεριφορά
•    Το πρόβλημα ύπνου εμφανίζεται περισσότερες από 3 νύχτες ανά εβδομάδα για περισσότερο από 1 μήνα
•    Έχετε άλλα ανησυχητικά συμπτώματα, όπως θωρακικό πόνο ή δύσπνοια
Διαταραχές αναπνοής Κυριότεροι «εκπρόσωποι» αυτής της κατηγορίας είναι το ροχαλητό και η υπνική άπνοια. Το ροχαλητό είναι πιο συνηθισµένο σε άντρες άνω των 50 ετών και µια από τις πιο συνηθισµένες αιτίες για τις οποίες κάποιος απευθύνεται στον ειδικό, συχνά µάλιστα έπειτα από παρότρυνση του συντρόφου του, που µπορεί να ενοχλείται στον ύπνο. Γεγονός πάντως είναι ότι πρέπει πάντα να διερευνάται, καθώς µπορεί να είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου και να συνδέεται µε την υπνική άπνοια. Η τελευταία χαρακτηρίζεται από άπνοιες ή υπόπνοιες (διακοπές της αναπνοής για διάστηµα µεγαλύτερο των 10 δευτερολέπτων). Αυτές βέβαια µπορεί να παρατηρούνται και στα υγιή άτοµα, αλλά η συχνότητά τους δεν υπερβαίνει τα 5 επεισόδια ανά ώρα ύπνου. Έχει παρατηρηθεί ωστόσο ότι το 9% των γυναικών και το 24% των αντρών παρουσιάζουν πάνω από 5 επεισόδια απνοιών - υποπνοιών ανά ώρα ύπνου, γεγονός που συνιστά την παρουσία του συνδρόµου υπνικής άπνοιας. Μάλιστα το 2% των γυναικών και το 4% των αντρών που έχουν πάνω από 5 επεισόδια υπνικής άπνοιας ανά ώρα ύπνου έχουν ταυτόχρονα και ηµερήσια υπνηλία λόγω της διαταραχής.
 
Τα συµπτώµατα
 
•    Θορυβώδες ροχαλητό που ενοχλεί και ακούγεται στα διπλανά δωµάτια.
•    Πολλαπλές νυχτερινές αφυπνίσεις.
•    Αφύπνιση λόγω αισθήµατος πνιγµού.
•    Πολλαπλές νυχτερινές αφυπνίσεις για ούρηση.
•    Ηµερήσια συµπτώµατα όπως υπνηλία, αίσθηµα κόπωσης, αδυναµία µνήµης και συγκέντρωσης, πονοκέφαλος, ευερεθιστότητα λόγω κακής ποιότητας ύπνου.
•    Πρόκληση τροχαίων ή εργατικών ατυχηµάτων.
•    ∆ιαταραχή συναισθήµατος και σεξουαλικές διαταραχές.
•    Συχνές επισκέψεις στον γιατρό για άλλους λόγους όπως υπέρταση, αρρυθµίες, σακχαρώδη διαβήτη, που είναι δύσκολο να ρυθµιστούν µε τη συνηθισµένη για τα νοσήµατα αυτά αγωγή.
 
 
Σύνδροµο ανεπαρκούς ύπνου
Πρόκειται για ένα σχετικά νέο σύνδροµο, που όµως αποτελεί ιδιαίτερα συχνό πρόβληµα της σύγχρονης εποχής. Από έρευνες έχει διαπιστωθεί ότι οι άνθρωποι πριν από 5 δεκαετίες κοιµόντουσαν κατά µέσο ώρα 8 ώρες, ενώ σήµερα έχουν πέσει στις 6 µε 6 ½. ∆εδοµένου όµως ότι σε οργανικό επίπεδο καθηµερινά έχουµε ανάγκη 7-8 ώρες ύπνου, αυτή η έλλειψη µπορεί να οδηγήσει στα προβλήµατα που εκδηλώνονται όταν το άτοµο πάσχει από κανονική αϋπνία. Για το πρόβληµα ευθύνονται το σύγχρονο lifestyle αλλά και η κακή υγιεινή του ύπνου.
Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να χρειάζονται φάρμακα για να κοιμηθούν για μια περίοδο χρόνου. Ο γιατρός σας μπορεί να σας μιλήσει για τη χρήση συνταγογραφούμενων φαρμάκων, εάν πιστεύει ότι θα βοηθήσουν
Κάποια αντικαταθλιπτικά, όπως το Trazadone μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά την κατάκλιση, καθώς φέρνουν υπνηλία. Εάν η αϋπνία προκαλείται από κατάθλιψη, η αντιμετώπιση της κατάθλιψης με τα σωστά φάρμακα ή θεραπεία, θα πρέπει να λύσει το πρόβλημα.
Τα κατασταλτικά βενζοδιαζεπίνης, όπως η κλοναζεπάμη ή η λοραζεπάμη είναι αγχολυτικά φάρμακα που μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να κοιμηθούν. Θα πρέπει να χρησιμοποιούνται με προσοχή καθώς μπορούν να προκαλέσουν εθισμό.
Τα νεότερα υπνωτικά βοηθούν στη μείωση του χρόνου που απαιτείται για να κοιμηθείτε. Είναι λιγότερο πιθανό να προκαλέσουν εθισμό όπως οι βενζοδιαζεπίνες. Δύο παραδείγματα είναι τα συνταγογραφούμενα φάρμακα ζολπιδέμη και ζελεπλόνη.