Ορισμός
Δυσκοιλιότητα θεωρείται η μείωση της συχνότητας των κενώσεων σε λιγότερες από 3 την εβδομάδα ή η ανάγκη για σημαντικά αυξημένη εφαρμογή πίεσης ώστε να επιτευχθεί η αφόδευση.
Η κατάσταση κατά την οποία καθυστερεί να γίνει η κένωση του εντέρου, τα κόπρανα εφ' όσον παραμένουν για πολύ στο παχύ έντερο υφίστανται αφυδάτωση και γίνονται ξηρά και σκληρά.
Η δυσκοιλιότητα είναι συνέπεια της δυσλειτουργίας του πεπτικού συστήματος σχετικά με την κένωση του εντέρου. Η γαστρεντερική οδός του ανθρώπου, έχει μήκος 7 μέτρα, από το στόμα μέχρι τον πρωκτό. Αυτά τα 7 μέτρα είναι στριμωγμένο στον περιορισμένο χώρο της κοιλιακής χώρας, όπου έχει ύψος περίπου 60 εκατοστά.
Η προώθηση του γαστρικού περιεχομένου αρχίζει αμέσως μετά από τη λήψη γεύματος. Το χρονικό όμως διάστημα της πλήρους κένωσης του στομάχου εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, από τους οποίους οι κυριότεροι είναι η ποσότητα και η σύσταση της τροφής, ο χρόνος που μεσολάβησε από τη λήψη προηγούμενου γεύματος, καθώς και η ψυχική κατάσταση του ατόμου.
Όταν η πρόσληψη τροφής είναι μέτρια σε ποσότητα, η κένωση του στομάχου γίνεται μέσα σε 3-4 ώρες. Όταν όμως η τροφή περιέχει μεγάλη ποσότητα λίπους, η κένωση μπορεί να παραταθεί μέχρι 6 ή 8 ώρες.
Πολλές φορές υπάρχει δυσκοιλιότητα παρά την καθημερινή αφόδευση. Στην περίπτωση αυτή, είτε πρόκειται για ατελή κένωση, δηλ. αποβολή μικρής ποσότητας κοπράνων και κατακράτησης μέρους αυτών στο παχύ έντερο, είτε τα κόπρανα που αποβάλλονται είναι ξηρά και σκληρά, επειδή παραμένουν για πολύ στο παχύ έντερο.
Εναλλακτικές Ονομασίες
Έλλειψη τακτικής κένωσης
Γενικές Πληροφορίες
Η δυσκοιλιότητα ως σύμπτωμα της δυσλειτουργίας του πεπτικού συστήματος υπάρχει από αρχαιότατων χρόνων, όταν ακόμα ο Ιπποκράτης έδινε το βασιλικό ως φάρμακο για την αντιμετώπισή της. Ήδη από το 1700 η δυσκοιλιότητα είχε αρχίσει να γίνεται ένα από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα του πεπτικού συστήματος, οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικάνοι παθολόγοι ήταν πεπεισμένοι ότι αυτό οφειλόταν στην αστικοποίηση και στις αλλαγές που επήλθαν στον μέχρι τότε τρόπο ζωής.
Στις αρχές του 19ου αιώνα η βιομηχανική επανάσταση άλλαξε ριζικά τον τρόπο ζωής των ανθρώπων. Η ζωή στις πόλεις, το άγχος και οι νέες συνθήκες είχαν σαν αποτέλεσμα την αύξηση του προβλήματος της δυσκοιλιότητας. Αρκεί να σημειωθεί ότι σε δημοφιλές αμερικάνικο εγχειρίδιο υγείας που κυκλοφορούσε το 1850 υπήρχε η προειδοποίηση ότι η καθημερινή κένωση των εντέρων έχει πολύ μεγάλη σημασία για την υγεία καθότι χωρίς αυτήν ο οργανισμός θα είναι αλλοιωμένος και διαταραγμένος.
Με το πέρασμα των χρόνων και με την αλλαγή λοιπόν των καθημερινών συνθηκών και του τρόπου ζωής των ανθρώπων, η δυσκοιλιότητα διαχωρίστηκε σε διάφορες μορφές. Παράλληλα, εξελίχθηκαν και διαμορφώθηκαν οι τρόποι αντιμετώπισή της. Έτσι, συναντάμε περιπτώσεις οξείας και χρόνιας δυσκοιλιότητας, ανάλογα με τον τρόπο εμφάνισης του προβλήματος, τα συμπτώματα που παρουσιάζονται και το χρόνο διάρκειας.
Αίτια
Η δυσκοιλιότητα μπορεί να οφείλεται σε πολλά και διαφορετικά αίτια. Είναι αλήθεια ότι το πρόβλημα της δυσκοιλιότητας έχει καταγραφεί από την αρχαιότητα, αλλά ακόμα και σήμερα δεν μας είναι απόλυτα σαφείς οι αιτίες που την προκαλούν.
Ωστόσο, υπάρχουν κάποιοι παράγοντες που συμβάλλουν στην εμφάνισης του προβλήματος. Οι πιο συνηθισμένοι είναι: οι μεταβολές στη διατροφή, οι αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες, η απροθυμία για αφόδευση, η έλλειψη κατάλληλων συνθηκών υγιεινής, η έλλειψη χρόνου, η λήψη φαρμάκων που μπορεί να προκαλέσουν δυσκοιλιότητα ως παρενέργεια, νευρικές αντιδράσεις του οργανισμού που επηρεάζουν τους μύες του εντέρου, κάποια νευρολογικά νοσήματα, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα) και άλλες παθήσεις του παχέος εντέρου, οι διαταραχές συμπεριφοράς ή άλλα ψυχολογικά προβλήματα και βαθύτερες ψυχοσωματικές διαταραχές που επηρεάζουν την πέψη και την απορρόφηση νερού στο παχύ έντερο με συνέπεια τη δυσκοιλιότητα και άλλοι.
Επειδή τα συμπτώματα της δυσκοιλιότητας είναι ποικίλα και μπορεί να υποδηλώνουν διαφορετική προέλευση, είναι σκόπιμο να διακριθούν με λεπτομερή λήψη του ιστορικού από ειδικό γιατρό.
Η δυσκοιλιότητα συχνά προκαλείται από:
•    Δίαιτα πτωχή σε ίνες
•    Έλλειψη φυσικής δραστηριότητας
•    Τη λήψη ανεπαρκούς ποσότητας νερού
•    Καθυστέρηση να πάτε στην τουαλέτα όταν θέλετε να αφοδεύσετε
Το στρες και τα ταξίδια μπορούν επίσης να συμβάλλουν στη δυσκοιλιότητα ή σε άλλες μεταβολές στις εντερικές συνήθειες.
Άλλα αίτια της δυσκοιλιότητας περιλαμβάνουν:
•    Καρκίνο του παχέος εντέρου
•    Νόσους του εντέρου, όπως σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου
•    Εγκυμοσύνη
•    Υπολειτουργικό θυρεοειδή
•    Διανοητικές διαταραχές
•    Νευρολογικές διαταραχές ή νόσους
•    Χρήση συγκεκριμένων φαρμάκων
Η δυσκοιλιότητα στα παιδιά συχνά συμβαίνει όταν κρατιούνται κατά την εκπαίδευση χρήσης της τουαλέτας ή όταν φοβούνται να αφοδεύσουν.
Συνέπειες
Οι συνέπειες της δυσκοιλιότητας είναι πολλές και διαφέρουν κατά περίπτωση. Σε κάθε περίπτωση όμως ταλαιπωρούν και ενοχλούν τον πάσχοντα.
Οι περισσότερες συνέπειες είναι επίπονες αλλά και ψυχοφθόρες με αποτέλεσμα να υποβαθμίζεται ολόκληρη η ποιότητα της ζωής των πασχόντων.
Από τα βασικότερα και πιο συνηθισμένα συμπτώματα του προβλήματος της δυσκοιλιότητας είναι:
•    η στομαχική πίεση
•    το αίσθημα φουσκώματος
•    ο πόνος στην κοιλιακή χώρα
•    η ναυτία
•    οι κράμπες
•    ο κολικός
Το πρόβλημα όμως δεν σταματάει εδώ, επεκτείνεται και σε ψυχολογικές συνέπειες, οι οποίες είναι εξίσου σημαντικές και δεν πρέπει να αγνοούνται:
•    η κακή διάθεση
•    η κούραση
•    η μείωση της αποδοτικότητας και της ζωντάνιας
•    και το άγχος για τις περεταίρω συνέπειες όταν το πρόβλημα παραμένει
είναι μερικά μόνο από τα προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίσει ο ασθενής. Παράλληλα, το αίσθημα που έχει ο πάσχοντας ότι κρύβει ένα μεγάλο μυστικό ή ότι δεν είναι «καθαρός», τον κάνουν να αισθάνεται άβολα και περίεργα απέναντι στον κοινωνικό του περίγυρο.
Οικιακή Περίθαλψη
Τα παιδιά και ενήλικες θα πρέπει να προσλαμβάνουν αρκετές ίνες στη δίαιτά τους. Λαχανικά, φρέσκα φρούτα, αποξηραμένα φρούτα και δημητριακά ολικής άλεσης αποτελούν εξαίρετες πηγές ινών. Για να δρέψετε τα οφέλη των ινών, να πίνετε αρκετά υγρά για να βοηθήσετε τη διέλευση των κοπράνων.
Για βρέφη με δυσκοιλιότητα:
•    Άνω των 2 μηνών - δοκιμάστε 2-4 ουγγιές φρουτοχυμού (σταφύλι, αχλάδι, μήλο, κεράσι ή δαμάσκηνο) δύο φορές την ημέρα.
•    Άνω των 4 μηνών - εάν το μωρό έχει αρχίσει στερεές τροφές, δοκιμάστε παιδικές τροφές πλούσιες σε ίνες (αρακά, φασόλια, βερίκοκα, ροδάκινα, αχλάδια, δαμάσκηνα, σπανάκι) δύο φορές την ημέρα.
Η τακτική άσκηση μπορεί επίσης να βοηθήσει στις τακτικές κενώσεις. Εάν είστε καθηλωμένος σε αναπηρική πολυθρόνα ή κρεβάτι, να αλλάζετε συχνά θέση και να εκτελείτε ασκήσεις συμπίεσης της κοιλιάς και ανύψωσης των ποδιών. Ένας φυσικοθεραπευτής μπορεί να σας συστήσει ασκήσεις κατάλληλες για τις σωματικές σας δυνατότητες.
Τα μαλακτικά κοπράνων (όπως αυτά που περιέχουν δοκουσικό νάτριο) μπορούν να βοηθήσουν. Επιπρόσθετα, τα υπακτικά όγκου, όπως το ψύλλιο, μπορούν να βοηθήσουν στην προσθήκη υγρών και όγκου στα κόπρανα. Υπόθετα ή ήπια υπακτικά, όπως το γάλα μαγνησίας, μπορούν να καθιερώσουν τακτικές κενώσεις. Τα κλύσματα ή τα διεγερτικά υπακτικά θα πρέπει να διατηρούνται για σοβαρές περιπτώσεις μόνο. Οι μέθοδοι αυτοί θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο εάν οι ίνες, τα υγρά και τα μαλακτικά κοπράνων δεν παρέχουν αρκετή ανακούφιση.
μην δίνετε υπακτικά ή κλύσματα σε παιδιά χωρίς να συμβουλευτείτε πρώτα το γιατρό σας.
καλέστε το γιατρό σας εάν έχετε:
•    Οξύ ή ισχυρό κοιλιακό πόνο, ιδιαίτερα εάν έχετε επίσης πρήξιμο
•    Αίμα στα κόπρανα
•    Δυσκοιλιότητα που εναλλάσσετε με διάρροια
•    Πολύ λεπτά κόπρανα
•    Πόνο στο ορθό
•    Ανεξήγητη απώλεια βάρους
•    Χρησιμοποιείται υπακτικά για αρκετές εβδομάδες ή η αυτοφροντίδα δεν δουλεύει
Καλέστε τον παιδίατρο αμέσως εάν:
•    Ένα βρέφος (εκτός αυτών που θηλάζουν αποκλειστικά) δεν αφοδεύσει για 3 ημέρες και κάνει έμετο ή είναι ευερέθιστο.
Επίσης, καλέστε τον παιδίατρο εάν:
•    Ένα βρέφος μικρότερο των 2 μηνών εμφανίζει δυσκοιλιότητα
•    Τα βρέφη που δεν θηλάζουν έχουν κενώσεις τακτικότερα των 3 ημερών (καλέστε αμέσως τον παιδίατρο εάν υπάρχει έμετος ή ευερεθιστότητα)
•    Ένα παιδί κρατιέται αντιστεκόμενο στην εκπαίδευση τουαλέτας
διαγνωστικές εξετάσεις
•    Ορθοπρωκτική μανομετρία (μετρήσεις της πίεσης στο ορθό και τον πρωκτό)
•    Κλύσμα βαρίου
•    Γενική αίματος
•    Εξετάσεις πήξης (ΡΤ ή ΡΤΤ)
•    Κολονοσκόπηση
•    Πρωκτοσιγμοειδοσκόπηση (εξέταση του κατώτερου εντέρου)
•    Εξετάσεις κοπράνων
•    Σειρές ανώτερου γαστρεντερικού
•    Ακτινογραφίες της κοιλιάς
Πρόληψη
Η αποφυγή της δυσκοιλιότητας είναι ευκολότερη από την αντιμετώπισή της, αλλά ενέχει τα ίδια μέτρα συνηθειών διαβίωσης:
•    Κατανάλωση αρκετών ινών.
•    Κατανάλωση αρκετών υγρών κάθε ημέρα (τουλάχιστον 8 ποτήρια νερού την ημέρα).
•    Τακτική άσκηση.
•    Να πηγαίνετε στην τουαλέτα όταν νιώθετε την ανάγκη. ΜΗΝ περιμένετε.