Ορισμός
Η βήχας είναι ένας σημαντικός τρόπος να διατηρήσετε το λαιμό και τους αεραγωγούς σας καθαρούς. Ωστόσο, ο υπερβολικός βήχας μπορεί να υποδεικνύει μια υποκείμενη νόσο ή διαταραχή.
είναι συχνό σύμπτωμα ποικίλων παθήσεων. Δεν είναι νόσος. Αποτελεί ένα αντανακλαστικό, που εκδηλώνεται με επαναλαμβανόμενη εισπνοή και βίαιη εκπνοή, με πίεση του αέρα. Στον βήχα, η εισπνοή κρατά συνήθως πάνω από 2 δευτερόλεπτα, ενώ η βίαιη εκπνοή κρατά κάτω από ένα δευτερόλεπτο και ενίοτε είναι πολλαπλή και βίαιη σαν ριπή όπλου. Κατά κανόνα ο βήχας, ιδίως ο παροξυσμικός, συνοδεύεται από δακρύρροια (έκκριση δακρύων), και πόνο στην κοιλιά, αλλά δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που δημιουργεί προβλήματα στο μυοσκελετικό σύστημα όπως:
•    Κήλη Δίσκου Οσφύος από έντονο βήχα .
•    Ρήξεις μεσοπλευρίων μυών ή πλευρικών χόνδρων από έντονο βήχα.
•    Αυτόματα κατάγματα πλευρών σε έδαφος Οστεοπόρωσης από έντονο βήχα.
•    Ρήξεις κοιλιακών μυών, από έντονο βήχα, αλλά ακόμα και
•    Επιπλοκές του βήχα στά υπόλοιπα συστήματα έχουν επίσης αναφερθεί: Βουβωνοκήλη, Κοιλιοκήλη, Υπόσφαγμα οφθαλμού από έντονο βήχα, ρήξη εγκεφαλικού ανευρύσματος, ρήξη εγκεφαλικού αγγείου, Πρόπτωση αιμορροΐδων από έντονο βήχα, κλπ
Αίτια
•    Αλλεργίες : Αλλεργίες ανώτερου (ρινίτις, ιγμορίτις) και κατώτερου αναπνευστικού (άσθμα)
•    Ατμοσφαιρική ρύπανση και κάπνισμα: Το κάπνισμα καθώς και το καυσαέριο μπορεί να προκαλέσουν βήχα.
•    Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση. Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση χαρακτηρίζεται από την επιστροφή υγρών και περιεχομένου από το στομάχι πίσω προς τον οισοφάγο. Οφείλεται σε ανεπάρκεια του κάτω οισοφαγικού σφιγκτήρα. Η πάθηση αυτή προκαλεί ξηρό βήχα, καούρα, άσχημη μυρωδιά αναπνοής, δυσκολίες κατάποσης.
•    Ιογενείς και μικροβιακές λοιμώξεις. Ο συχνός και έντονος βήχας συνήθως δείχνει την ύπαρξη μιαςλοίμωξης, όπως κοινό κρυολόγημα, γρίππη, φαρυγγίτις, τραχειίτις, ιογενής βρογχίτις, βρογχιολίτις, πνευμονίτις (πνευμονία). Πολλά βακτήρια και ιοί επωφελούνται από το να προκαλούν στον ξενιστή το σύμπτωμα του βήχα καθώς βοηθάει στην εξάπλωσή τους σε νέους ξενιστές. Ο βήχας μπορεί να είναι οξύς εάν διαρκεί για λιγότερο από δυο εβδομάδες, υποξύς εάν διαρκέσει από τρεις ως οκτώ εβδομάδες και χρόνιος εάν διαρκέσει για περισσότερο από οκτώ εβδομάδες. Τις περισσότερες φορές ο βήχας είναι οξύς και προκαλείται από κάποια λοίμωξη του αναπνευστικού.
•    Καρκίνος του πνεύμονα. Ο καρκίνος του πνεύμονα προκαλεί χρόνιο βήχα, συνήθως ξηρό, πόνο στο θώρακα, δυσκολίες αναπνοή, απώλεια βάρους, ενίοτε αιμόπτυση, κλπ.
•    Κοκύτης. Ο κοκύτης παρουσιάζει τελευταία αύξηση. Μπορεί να προσβάλει βρέφη και μικρά παιδιά αλλά, τελευταία, φαίνεται ότι η συχνότητά του στους ενήλικες αυξάνεται.
•    Κυστική ίνωση των πνευμόνων. Η κυστική ίνωση των πνευμόνων είναι σπάνια κληρονομική χρόνια πάθηση.
•    Λαρυγγίτιδα. Η λαρυγγίτιδα είναι συνήθως ιογενής και σπανιότερα βικροβιακή. Στα παιδιά δημιουργεί χαρακτηριστικό βήχα που θυμίζει γάβγισμα σκύλου. Εκτός από το βήχα, η λαρυγγίτιδα συνοδεύεται από βήχα, αλλοίωση της φωνής, βραχνάδα, στένωση του λάρυγγα και δυσκολίες στην αναπνοή. Εκδηλώνεται κυρίως σε βρέφη και μικρά παιδιά.
•    Ξένο σώμα στο αναπνευστικό σύστημα: Ο βήχας μπορεί να προκληθεί από την εισχώρηση φαγητού στην τραχεία αντί για τον οισοφάγο, κάτι το οποίο προκαλείται σε ασθενείε που έχουν πρόβλημα με την επιγλωττίδα και δυσκολίες στην κατάποση. Τα μικρά παιδιά συχνά καταπίνουν ή εισπνέουν μικρά αντικείμενα που "σφηνώνουν" στήν τραχεία ή σε βρόγχο. Ο βήχας είναι ο μηχανισμός της προσπάθειας του οργανισμού να αποβάλλει το ξένο σώμα, αλλά δεν είναι πάντα κατορθωτό αυτό. Τότε χρειάζεται βρογχοσκόπηση.
•    Ογκοι των πνευμόνων και του υπεζωκότος. Πρόκειται για καλοήθεις ή κακοήθεις όγκους.
•    Οξεία πνευμονική εμβολή. Η οξεία πνευμονική εμβολή εκδηλώνεται με αιφνίδια ταχυκαρδία, πόνο στο στήθος, βήχα και δύσπνοια. Συνήθως πρόκειται για άτομα σε Κλινοστατισμό (=παρατεταμένη ξάπλα) ή χειρουργημένα πρό ημερών[8]•    Παθήσεις ρινός και παραρρινικών κοιλοτήτων. Πρόκειται για χρόνιες φλεγμονές, εκβλαστήσεις, ξένα σώματα.
•    Παθήσεις φάρυγγος και λάρυγγος. Τέτοιες παθήσεις είναι η μακρά σταφυλή, η υπερτροφίααμυγδαλών, η χρόνια φαρυγγίτις καπνιστών, η οξεία και χρόνια λαρυγγίτις, τα νεοπλάσματα του λάρυγγος, η σύφιλη του λάρυγγος, η φυματίωση του λάρυγγος[6].
•    Παθήσεις των πνευμόνων. Τέτοιες παθήσεις είναι η βρογχίτιδα, η πνευμονία, το εμφύσημα, η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), η Φυματίωση, το πνευμονικό απόστημα, η γάγγραινα του πνεύμονα, οι μυκητιάσεις του πνεύμονος, ο εχινόκκοκος του πνεύμονα, η πνευμονική εμβολή, ηατελεκτασία, οι κύστεις των πνευμόνων, οι όγκοι του πνεύμονα, οι πνευμονοκονιάσεις (ασβέστωση, σιλίκωση, κλπ), οι αλλοιώσεις από καρδιοπάθειες[6].
•    Παθήσεις του υπεζωκότος. Τέτοιες παθήσεις είναι η πλευρίτιδα, το εμπύημα και όγκοι, όπωςμεσοθηλίωμα, κλπ.
•    Παθήσεις του μεσοθωρακίου: Τέτοιες παθήσεις είναι το αορτικό ανεύρυσμα, η λεμφαδενίτιδα από φυματίωση, η λεμφαδενίτιδα από λέμφωμα Hodgkin, η λεμφαδενίτιδα από λεμφοσάρκωμα, και άλλοι όγκοι.
•    Συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια. Η ανεπάρκεια αυτή προκαλεί βήχα, δύσπνοια, κούραση καιοιδήματα των κάτω άκρων. Το οξύ πνευμονικό οίδημα είναι η ακραία επείγουσα έκφρασή της.
•    Παραρρινοκολπίτιδες. Πρόκειται για ιογενείς και μικροβιακές ιγμορίτιδες και άλλες παραρρινοκολπίτιδες.
•    Παρενέργειες φαρμάκων ΑCE (AMEA). Τα φάρμακα της ομάδας ΑΜΕΑ (Αναστολείς Μετατρεπτικού Ενζύμου Αγγειοτενσίνης, αγγλικά: Αngiotensin Converting Enzyme Inhibitors), έχουν σε ποσοστό 2%-10% μιά σημαντική παρενέργεια (ανεπιθύμητη ενέργεια), το βήχα. Τέτοια είναι τα γνωστά φάρμακαRamipril (Triatec, της Sanofi Aventis) και Quinapril (Accupron, της Pfizer). Αν και ο επίμονος βήχας ως παρενέργεια αντιϋπερτασικών κυμαίνεται στατιστικά μεταξύ του 2%-10%, εν τούτοις δεν διαγιγνώσκεται εύκολα (μόνο δι΄ αποκλεισμού). Εχουν αναφερθεί περιπτώσεις ασθενών που ταλαιπωρήθηκαν με "βήχα αγνώστου αιτιολογίας" διάρκειας 6 μηνών, με εξετάσεις, αντιβιοτικά, εισπνεόμενα, αξονικές τομογραφίες, βρογχοσκοπήσεις, κλπ, και τελικά έγιναν καλά σε ένα 24ωρο, μόλις κάποιος γιατρός σκέφθηκε να διακόψει το αντιϋπερτασικό ή να το αντικαταστήσει με άλλης ομάδας
•    Φυματίωση πνευμόνων. Η φυματίωση προκαλεί δεκατική πυρετική κίνηση, χρόνιο παραγωγικό βήχα και πόνο στο θώρακα με απώλεια βάρους. Σπάνια παρατηρείται και αιμόπτυση.
•    Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) (χρόνιος επίμονος βήχας). Ο χρόνιος επίμονος βήχας, με μεγάλη παραγωγή φλεγμάτων, μπορεί να είναι ένδειξη χρόνιας αποφρακτικής νόσου των πνευμόνων. Η ομάδα αυτή των ασθενειών των πνευμόνων είναι η τέταρτη συχνότερη αιτία θανάτων. Στις χρόνιες αποφρακτικές νόσους των πνευμόνων περιλαμβάνονται η χρόνια βρογχίτιδα, και το εμφύσημα. Η κυριότερη αιτία των παθήσεων αυτών είναι το κάπνισμα.
•    Ψυχογενής βήχας. Πέραν του ψυχογενούς βήχα, που είναι ξηρός βήχας, υπάρχει και ο "βήξ ως καθ έξιν σπασμός" (τικ), επίσης μικρός επαναλαμβανόμενος ξηρός βήχας, ιδίως σε Stress και αμηχανία. Βέβαια δεν αποτελεί ιατρικό θέμα ο λεγόμενος κοινωνικός βήξ, που αφορά ομιλητές σε αμηχανία, ή άτομα που δίνουν συνέντευξη και έχουν τράκ.
Στον χρόνιο βήχα, στατιστικά, εάν ο ασθενής δεν είναι καπνιστής και έχει καθαρή ακτινογραφία θώρακος, τότε οι δυο συνηθέστεροι λόγοι είναι το άσθμα και η γαστροοισοφαγική παλινδρομική νόσος, χωρίς να αποκλείεται ο καρκίνος του πνεύμονα (χρειάζεται αξονική τομογραφία). Τα άλλα αίτια είναι η χρόνιαβρογχίτιδα, η καρδιακή ανεπάρκεια καθώς και η λήψη διαφόρων φαρμάκων όπως ΑΜΕΑ.
Οικιακή Περίθαλψη
Δεδομένου ότι ο βήχας είναι φυσικό αντανακλαστικό, συχνά οι γιατροί δεν συνιστούν την καταστολή του, επειδή ο βήχας διευκολύνει την απόχρεμψη πτυέλων. Ωστόσο πολλές φορές ο βήχας μπορεί να είναι τόσο έντονος που να χρήζει άμεσης αντιμετώπισης, ώστε έστω να κοιμηθεί ο ασθενής. Η θεραπεία στοχεύει τις περισσότερες φορές στο αίτιο παρά στο ίδιο το σύμπτωμα, για παράδειγμα ο γιατρός μπορεί να προτείνει την προσωρινή ή και μόνιμη διακοπή του καπνίσματος.
•    Εάν έχετε έναν ξηρό βήχα, δοκιμάστε σταγόνες ή καραμέλες για το βήχα. ΠΟΤΕ μην τα δίνετε σε παιδιά μικρότερα των 3 ετών, καθώς μπορούν να προκαλέσουν πνιγμονή.
•    Χρησιμοποιήστε έναν υγραντήρα ή κάνετε ένα γεμάτο ατμούς ντους. Και τα δύο αυξάνουν την υγρασία στον αέρα και μπορούν να μαλακώσουν ένα ξηρό λαιμό.
•    Να πίνετε αρκετά υγρά. Τα υγρά βοηθούν στη ρευστοποίηση της βλέννας στο λαιμό σας, κάνοντας πιο εύκολη την απόχρεμψή της.
Καλέστε το γιατρό σας εάν έχετε:
•    Δύσπνοια ή δυσκολία στην αναπνοή
•    Εξάνθημα ή διόγκωση προσώπου ή λαιμού με δυσκολία κατάποσης
Καλέστε το γιατρό σας εάν έχετε:
•    Βίαιο βήχα που ξεκινά ξαφνικά
•    Υψίσυχνο ήχο (καλείται συριγμός) όταν εισπνέετε
•    Βήχα που παράγει αίμα
•    Πυρετό (μπορεί να υποδεικνύει βακτηριακή λοίμωξη που απαιτεί αντιβιοτικά)
•    Παχύρρευστα, οσμηρά, κιτρινοπράσινα φλέματα (μπορεί να υποδεικνύουν μια βακτηριακή λοίμωξη)
•    Ιστορικό καρδιοπάθειας, διόγκωση των ποδιών ή ένα βήχα που επιδεινώνεται όταν ξαπλώνετε (μπορεί να υποδεικνύει συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια)
•    Έκθεση σε κάποιον με φυματίωση
•    Ακούσια απώλεια βάρους ή νυχτερινή εφίδρωση (μπορεί επίσης να υποδεικνύει φυματίωση)
•    Βήχας που διαρκεί περισσότερο από 10-14 ημέρες
•    Βήχας σε βρέφος μικρότερο των 3 μηνών
 διαγνωστικές εξετάσεις
•    Βρογχοσκόπηση
•    Σπινθηρογράφημα πνευμόνων
•    Δοκιμασίες της πνευμονικής λειτουργίας
•    Ανάλυση των πτυέλων (εάν ο βήχας παράγει πτύελα)
•    Ακτινογραφία του θώρακα
Πρόληψη
•    Μην καπνίζετε και αποφύγετε το παθητικό κάπνισμα.
•    Εάν έχετε εποχικές αλλεργίες όπως αλλεργική ρινίτιδα, παραμείνετε σε εσωτερικούς χώρους τις ημέρες με υψηλό φορτίο αερομεταφερόμενων αλλεργιογόνων. Εάν είναι δυνατό διατηρήστε τα παράθυρα κλειστά και χρησιμοποιήστε ένα κλιματιστικό. Αποφύγετε τους ανεμιστήρες που τραβούν αέρα από έξω. Κάντε ντους και αλλάξτε τα ρούχα σας όταν επιστρέφετε από έξω.
•    Εάν έχετε αλλεργίες όλο το χρόνο, καλύψτε τα μαξιλάρια και το στρώμα με καλύμματα έναντι των ακάρεων, χρησιμοποιήστε έναν ιονιστή αέρα και αποφύγετε τα κατοικίδια και άλλους πυροδοτικούς παράγοντες.