Πέμπτη, 23 Φεβρουαρίου 2012 18:03

αλκοόλες

Written by
Rate this item
(0 votes)
αλκοόλες. Ομόλογη σειρά οργανικών ενώσεων, οι οποίες περιέχουν στο μόριό τους τη χαρακτηριστική ομάδα του υδροξυλίου, που αποτελείται από ένα άτομο οξυγόνου και ένα άτομο υδρογόνου, και παριστάνεται με τον τύπο ΟΗ. Μπορεί να θεωρηθεί ότι προέρχονται από τους υδρογονάνθρακες με αντικατάσταση ενός ή περισσότερων ατόμων υδρογόνου από μία ή περισσότερες ομάδες υδροξυλίου. Ανάλογα με το πλήθος υδροξυλίων που αντικαθιστούν ισάριθμα άτομα υδρογόνου στον αρχικό υδρογονάνθρακα, οι α. διακρίνονται σε μονοσθενείς, δισθενείς, τρισθενείς κλπ. Οι δύο τελευταίες ονομάζονται αντίστοιχα διόλες και τριόλες. Όταν το υδροξύλιο που χαρακτηρίζει τις α. είναι ενωμένο με ένα άτομο άνθρακα, το οποίο με τη σειρά του είναι ενωμένο με δύο άτομα υδρογόνου, τότε η α. χαρακτηρίζεται πρωτοταγής. Εάν το άτομο του υδρογόνου είναι μόνο ένα, η α. είναι δευτεροταγής, ενώ σε περίπτωση που δεν υπάρχουν άτομα υδρογόνου, είναι τριτοταγής. Η χημική ορολογία καθορίζει για τις α. την κατάληξη -όλη, που προστίθεται στο όνομα του υδρογονάνθρακα· για παράδειγμα, αυτή που αντιστοιχεί στο αιθάνιο ονομάζεται αιθανόλη ή αιθυλική αλκοόλη. 
Οι α. παρασκευάζονται με διάφορους τρόπους: από τα αλκένια με τον ίδιο αριθμό ατόμων άνθρακα, με επίδραση νερού παρουσία πυκνού H2SO4· με καταλυτική υδρογόνωση των καρβονυλικών ενώσεων· με υδρόλυση των εστέρων· με την επίδραση οργανομαγνησιακών ενώσεων σε καρβονυλικές ενώσεις· από τα αλκυλαλογονίδια με την επίδραση αραιών αλκαλίων.
Στην ομόλογη σειρά των α. τα κατώτερα μέλη, δηλαδή όσα έχουν μικρή μοριακή μάζα, είναι υγρά με σχετικά ευχάριστη οσμή, καυστική γεύση και πυκνότητα μικρότερη από το νερό, ενώ αναμειγνύονται με το νερό σε οποιαδήποτε αναλογία. Τα μεσαία μέλη είναι επίσης υγρά, αλλά ελαιώδη, με μάλλον δυσάρεστη οσμή και η διαλυτότητά τους στο νερό είναι αντιστρόφως ανάλογη της μοριακής τους μάζας. Τα μέλη με περισσότερα από 11 άτομα άνθρακα είναι στερεά σε κανονική θερμοκρασία, άοσμα και αδιάλυτα στο νερό. Οι μονοσθενείς α. είναι άχρωμες και ουδέτερες. Οι γλυκόλες ή δισθενείς α. έχουν αποκτήσει την ονομασία τους από την υπόγλυκη γεύση τους, η οποία –όπως και η διαλυτότητά τους στο νερό– είναι σε συνάρτηση, σε ορισμένα όρια, του αριθμού των υδροξυλίων που περιέχονται στο μόριό τους. Οι κατώτερες γλυκόλες είναι άχρωμα και ιξώδη υγρά, ενώ οι ανώτερες είναι στερεά, λίγο τοξικά σώματα και δεν προκαλούν μέθη. Από τις τρισθενείς α. αναφέρεται η γλυκερίνη, ο τρινιτρικός εστέρας της οποίας (νιτρογλυκερίνη) χρησιμοποιείται ως εκρηκτική ύλη, αλλά και ως καρδιοτονωτικό. Ο ερυθρίτης είναι τετρασθενής α., ενώ ο αραβίτης, ο ξυλίτης και ο αδονίτης είναι πεντασθενείς, ισομερείς μεταξύ τους α. Από τις εξασθενείς α. αναφέρονται ο σορβίτης, ο γλυκίτης και ο μαννίτης. Η τελευταία αυτή α. χρησιμοποιείται στην ιατρική ως ήπιο καθαρτικό.
Οι α. συμπεριφέρονται ως πολύ ασθενή οξέα και αντιδρούν με μέταλλα, οπότε αντικαθίσταται το υδρογόνο της ομάδας ΟΗ και σχηματίζονται τα αλκοολικά άλατα ή αλκοξείδια. Η συμπεριφορά των α. στο φαινόμενο της οξείδωσης επιτρέπει τη διάκριση των πρωτοταγών από τις δευτεροταγείς και τριτοταγείς. Η οξείδωση των πρωτοταγών δίνει αλδεΰδες, των δευτεροταγών κετόνες, ενώ το μόριο των τριτοταγών διασπάται και δίνει ένα μείγμα προϊόντων μικρότερης μοριακής μάζας. Οι α. αντιδρούν με οργανικά ή ανόργανα οξέα, σχηματίζοντας εστέρες, ενώ παρουσία H2SO4 αφυδατώνονται σχηματίζοντας αιθέρες ή αλκένια, ανάλογα με τη θερμοκρασία αφυδάτωσης.
Οι α. χρησιμοποιούνται ευρύτατα στη βιομηχανία. Τα κατώτερα μέλη χρησιμοποιούνται ως διαλύτες κυρίως για την παραγωγή καλλυντικών. Γενικά, οι α. έχουν πολλές εφαρμογές στη σύνθεση άλλων οργανικών ενώσεων και στην παραγωγή χρήσιμων βιομηχανικών προϊόντων.
Read 241 times

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.