Δευτέρα, 05 Μαρτίου 2012 14:14

σαύρα

Written by
Rate this item
(0 votes)
σαύρα (Ζωολ.). Κοινή ονομασία πολυάριθμων ειδών λεπιδωτών ερπετών της υπόταξης των σαυροειδών (βλ. λ.). Τα ερπετά αυτά εμφανίζουν μεγάλη ποικιλία μορφών και μεγεθών και είναι διαδεδομένα κυρίως στις θερμές περιοχές της Γης. Γενικά έχουν ευκίνητο κεφάλι, λεπτό επίμηκες σώμα με δύο ζεύγη ποδιών και μακριά, οξύληκτη ουρά η οποία κόβεται εύκολα, αλλά αναγεννιέται· κάθε άκρο καταλήγει σε πέντε δάχτυλα, εφοδιασμένα με νύχια. Το δέρμα τους καλύπτεται από κεράτινες φολίδες διαφόρων σχημάτων, μορφών και μεγεθών, ανάλογα με το είδος. Σε ορισμένα είδη (π.χ. Ophisaurus apodus) τα πόδια είναι υποπλασμένα, με αποτέλεσμα τα ερπετά αυτά να μοιάζουν με φίδια. Υπάρχουν επίσης σ. όπως ο βασιλίσκος (βλ. λ.), που ανασηκώνονται και τρέχουν με τα πίσω πόδια τους, τα οποία είναι πιο ανεπτυγμένα από τα μπροστινά, με αποτέλεσμα τα ζώα αυτά να μοιάζουν με μικρούς δεινόσαυρους. Διακριτικό γνώρισμα των σ. είναι η παρουσία έξω ακουστικών πόρων και κινητών βλεφάρων, σε αντίθεση με τα συγγενική ομάδα των φιδιών. Οι περισσότερες σ. τρέφονται με έντομα και είναι ωοτόκες. Γεννούν συνήθως 3-9 αβγά τα οποία εγκαταλείπουν σε εσοχές του εδάφους. Οι νεαρές σ. εκκολάπτονται τρυπώντας το δερματώδες κέλυφος του αβγού με ένα μικρό κεράτινο δόντι που φέρουν στο άκρο του ρύγχους τους, το οποίο πέφτει αμέσως. Οι νεαρές σ. μοιάζουν με τα ενήλικα άτομα και η ανάπτυξή τους δεν περιλαμβάνει φαινόμενα μεταμόρφωσης. Είναι ποικιλόθερμα ζώα, δηλαδή η θερμοκρασία του σώματός τους εξαρτάται από αυτήν του περιβάλλοντος. Πολλά ημερόβια είδη λιάζονται τις πρωινές ώρες για να αυξήσουν τη θερμοκρασία του σώματός τους σε μια άριστη τιμή. Οι σ. αποτελούν λεία άλλων μεγαλύτερων σαρκοφάγων ζώων. Ορισμένα είδη εμφανίζουν κρυπτικό χρωματισμό, ενώ άλλα κρύβονται κάτω από πέτρες ή μέσα σε σχισμές βράχων για να αποφύγουν τους θηρευτές τους. Σε αντίθεση με τα φίδια, οι σ. είναι ακίνδυνες, με εξαίρεση τα δύο δηλητηριώδη είδη του γένους Heloderma (βλ. λ. ελόδερμα) που ζουν στην Αμερική. Γενικά θεωρούνται χρήσιμα ζώα γιατί ελέγχουν τους πληθυσμούς των εντόμων. Παρουσιάζουν επίσης ενδιαφέρον ως πειραματόζωα στα βιολογικά εργαστήρια. 
Οι κοινές σ. ανήκουν στην οικογένεια των λασερτιδών ή σαυριδών (lacertidae). Η οικογένεια αυτή περιλαμβάνει περίπου 27 γένη με πολυάριθμα είδη, διαδεδομένα στην Ευρώπη, στην Ασία και στην Αφρική, εκτός από τη Μαδαγασκάρη. Στην Ελλάδα ζουν περίπου 16 είδη της οικογένειας, τα οποία αναφέρονται και με την κοινή ονομασία γουστέρα. Το συνολικό μήκος τους ποικίλλει από 12 έως 60 εκ.· το σώμα τους καλύπτεται στη ράχη από φολίδες, οι οποίες έχουν τη μορφή προστατευτικών πλακών στο κεφάλι και στην κοιλιά. Τα μάτια τους φέρουν στρογγυλές κόρες και προστατεύονται από ευκίνητα βλέφαρα· το άνοιγμα του έξω ακουστικού πόρου είναι πολύ εμφανές. Το στόμα τους είναι ευρύ, εφοδιασμένο με μικρά δόντια, τα οποία φύονται ορισμένες φορές και στον ουρανίσκο. Η γλώσσα τους είναι κυλινδρική, δισχιδής στην άκρη, αρκετά ευκίνητη και αποτελεί ικανότατο όργανο αφής. Τα άκρα τους είναι ανεπτυγμένα και τους επιτρέπουν να μετακινούνται ταχύτατα. Οι εξαιρετικά ευκίνητες αυτές σ. είναι χερσαίες ή δενδρόβιες. Αναζητούν την τροφή τους την ημέρα, ενώ τη νύχτα αναπαύονται σε ρωγμές βράχων και τοίχων ή στις κοιλότητες των δέντρων. Πολλά είδη περνούν τους ψυχρότερους μήνες πέφτοντας σε νάρκη. Στην πλειοψηφία τους είναι ωοτόκες. 
Τυπικός αντιπρόσωπος της οικογένειας των λασερτιδών ή σαυριδών είναι το γένος Lacerta, τα είδη του οποίου είναι πολύ διαδεδομένα στην Ευρώπη. Ένα από τα πιο κοινά είδη σ. της ευρωπαϊκής πανίδας είναι το Lacerta viridis, η γνωστή πράσινη σ., η εξάπλωση της οποίας παρατηρείται κυρίως στην κεντρική και νότια Ευρώπη και στη Μικρά Ασία. Έχει μήκος σώματος περίπου 12 εκ. και διπλάσια σε μήκος ουρά. Στην κάτω επιφάνεια του λαιμού διακρίνεται μια σειρά από φολίδες οι οποίες σχηματίζουν πριονωτό κολάρο. Το χρώμα των ενήλικων είναι γενικά ζωηρό πράσινο στη ραχιαία επιφάνεια, συχνά διάστικτο με μαύρες κηλίδες, ενώ ο λαιμός τους, κυρίως των αρσενικών, είναι γαλάζιος. Η πράσινη σ. είναι διαδεδομένη στην ηπειρωτική Ελλάδα και στην Εύβοια. Ζει σε θαμνώδεις περιοχές ή αγρούς, όπου τρέφεται με διάφορα ασπόνδυλα (έντομα, μαλάκια, σκουλήκια κ.ά.). 
Σε εκτεταμένες περιοχές της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης και της βόρειας Ασίας συναντάται το είδος Lacerta vivipara. Εμφανίζει τη βορειότερη εξάπλωση από όλα τα είδη σ. και χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι τα αβγά εκκολάπτονται μέσα στο σώμα του θηλυκού, οπότε γεννιούνται απευθείας νεαρές σ.· το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ωοζωοτοκία και επιτρέπει στο ζώο να ζει σε περιοχές με χαμηλές θερμοκρασίες, οι οποίες δεν ευνοούν την εκκόλαψη των αβγών στο εξωτερικό περιβάλλον. Η σ. αυτή έχει συνολικό μήκος 15-20 εκ. και εμφανίζει μεγάλη ποικιλία χρωμάτων και σχεδίων. Ο βασικός χρωματισμός είναι συνήθως καστανός, ενίοτε γκριζωπός ή λαδί, με σκούρες ή ανοιχτόχρωμες κηλίδες και ραβδώσεις, που διαφέρουν στα δύο φύλα. Η κοιλιά των αρσενικών είναι ζωηρόχρωμη, συνήθως κίτρινη ή πορτοκαλί, με σκούρα στίγματα. 
Ένα άλλο συγγενικό είδος, αλλά ωοτόκο, είναι το Lacerta agilis, διαδεδομένο κυρίως στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη και σε εκτεταμένες περιοχές της Ασίας. Συναντάται και σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας, όπου είναι γνωστό με την κοινή ονομασία αμμόσαυρα. Άλλα είδη του γένους Lacerta που ζουν στην Ελλάδα είναι τα Lacerta anatolica, Lacerta graeca, Lacerta oertzeni, Lacerta trilineata και Lacerta praticola. Στη νοτιοδυτική Ευρώπη συναντάται το είδος Lacerta lepida, πολύχρωμη, στικτή σ. που έχει συνολικό μήκος περίπου 60 εκ., τα δύο τρίτα των οποίων καταλαμβάνει η ουρά. 
Ιδιαίτερα διαδεδομένες στην Ευρώπη είναι και οι σ. του γένους Podarcis, οι οποίες ζουν σε βραχώδεις και πετρώδεις τοποθεσίες με χαμηλή θαμνώδη βλάστηση. Μοιάζουν γενικά στη μορφή με τις προηγούμενες, αλλά είναι συνήθως μικρότερες σε μέγεθος και διαφέρουν στην εσωτερική οργάνωση του σώματος. Το είδος Podarcis erchardii είναι ενδημικό της Βαλκανικής χερσονήσου. Έχει μήκος σώματος 7 εκ. και διπλάσια ουρά. Το χρώμα του είναι γενικά γκρίζο ή καστανό, ενίοτε πράσινο, με ποικίλες κηλίδες και ραβδώσεις, ιδιαίτερα στα θηλυκά· η κοιλιά εμφανίζει πολύ μεγάλη ποικιλία χρωμάτων, αλλά δεν είναι ποτέ στικτή. Τα διάφορα υποείδη του είδους αυτού είναι εξαπλωμένα στην ηπειρωτική Ελλάδα και σε όλα τα νησιά του Αιγαίου, εκτός από τη Μήλο και τα γειτονικά νησιά (Κίμωλος, Αντίμηλος κ.ά.), όπου ζει το συγγενικό είδος Podarcis milensis. Γνωστό είναι και το είδος Podarcis muralis, η κοινή σ. των τοίχων, με συνολικό μήκος περίπου 20 εκ. και ποικίλους χρωματισμούς που θυμίζουν το είδος Lacerta vivipara. Ζει κατά μικρές ομάδες στις βραχώδεις και πετρώδεις τοποθεσίες της Ευρώπης και σκαρφαλώνει με ευκολία σε τείχους, ερείπια κλπ. Στην Ελλάδα, εκτός από τα παραπάνω είδη, ζουν επίσης τα Podarcis gaigeae, Podarcis peloponnesiaca και Podarcis taurica. Το συγγενές είδος Podarcis sicula συναντάται στην Ιταλία· πολύ εντυπωσιακό είναι το υποείδος του, Podarcis sicula coerulea, το οποίο έχει όμορφο γαλάζιο χρώμα και είναι ενδημικό του νησιού Κάπρι.
Παρόμοιο με τις σ. του γένους Podarcis, από τις οποίες διαφέρει κυρίως στη ράχη του που είναι καλυμμένη με μεγάλες κεραμιδοειδείς φολίδες, είναι το γένος Algyroides. Είναι διαδεδομένο κυρίως στην Αφρική, αλλά συναντάται και στη νότια Ευρώπη με τρία είδη, από τα οποία στην Ελλάδα ζουν τα Algyroides moreoticus και Algyroides nigropunctatus. Στην Ελλάδα ζει, επίσης, το είδος Ophisops elegans της οικογένειας των λασερτιδών.
Από τις υπόλοιπες οικογένειες σ., διαδεδομένο είδος της ελληνικής χλωρίδας είναι το Agama stellio της οικογένειας των αγαμιδών, γνωστό ως κροκοδειλάκι ή κροκάλα, τα υποείδη του οποίου ζουν σε πολλά νησιά του Αιγαίου· χαρακτηρίζεται από το τριγωνικό του κεφάλι που φέρει μια δερματική πτυχή στον αυχένα και από τις φολίδες της ουράς του που σχηματίζουν εγκάρσιους δακτυλίους. Στη χώρα μας ζουν επίσης διάφορα είδη άποδων σ. όπως το Ophisaurus apoda (κοινώς τυφλίτης) της οικογένειας των ανγκουιδών και το Chalcides ocellatus της οικογένειας των σκινκιδών, και τρία είδη μικρόσωμων σ. της οικογένειας των γκεκονιδών (βλ. λ. γκέκο), γνωστά με την κοινή ονομασία σαμιαμίδια.
Read 790 times

More in this category: « Σαύρας Σαύρα »

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.