Δευτέρα, 05 Μαρτίου 2012 01:55

Π, π

Written by
Rate this item
(0 votes)
Π, π. Το δέκατο έκτο γράμμα του ελληνικού αλφαβήτου (πι, αρχ. πει). Το σχήμα του προήλθε από το δέκατο έβδομο γράμμα του σημιτικού αλφαβήτου, pe (= στόμα). Είναι φθόγγος άηχος, ακαριαίος και χειλικός.
Ο φθόγγος π προήλθε από το ινδοευρωπαϊκό pθtr (πρβλ. ελλ. πατήρ) και από τον ινδοευρωπαϊκό χειλοϋπερωικό φθόγγο q. Ο φθόγγος αυτός, στις περισσότερες αρχαίες ελληνικές διαλέκτους, αντιπροσωπεύεται με π πριν από τα αδρά φωνήεντα α, ο και τα σύμφωνα, ενώ πριν από τα λεπτότερα φωνήεντα ε, ι με τ. Έτσι από τις ρίζες q ο - q i προέρχονται από τη μια μεριά τα πού, πόθεν κλπ., και από την άλλη το τίς. Στις αρχαϊκές διαλέκτους το π απαντά και πριν από τα ε, ι: αιολικό πίσυρες, πέσ(σ)υρες, βοιωτικό πέτταρες (= τέτταρες), αιολικό πέμπε (= πέντε). Στην ιωνική διάλεκτο, όμως, ο φθόγγος q αντιπροσωπεύεται με κ στις αναφορικές αντωνυμίες και επιρρήματα: κως, κόθεν, κου, όκως. Γενικά το π πριν από μ αφομοιώθηκε με αυτό: βλεπ-μα > βλέμμα, οπ-μα > όμμα, και σε μερικές διαλέκτους (κρητική, θεσσαλική) αφομοιώθηκε με το επόμενο τ: επτά > εττά. Πριν από δ τράπηκε στο αντίστοιχο ηχηρό β (= b): κλεπ-δην > κλέβδην. Αντίστροφα, προήλθε π από β πριν από σ, τ: τριβ-τός > τριπτός. Σε μερικές περιπτώσεις το π εναλλάσσεται με το φ: ιωνικά αμπί (αμφί), πανός (φανός), πάτνη (φάτνη), λίπος > αλείφω, βλέπω > βλέφαρον, καθώς και με το γ: λαπαρός - λαγαρός. Σε λέξεις τις οποίες η αρχαία ελληνική δανείστηκε από ξένες γλώσσες, το π εναλλάσσεται με β, φ: πρύτανις – βρύτανις, Κυπάρισσος – Κυφάρισσος, Αμβρακία – Αμπρακία.
Η εναλλαγή αυτή του π με τα β, φ (b, f ) παρατηρείται και στη νέα ελληνική. Έτσι το π προφέρεται b στη συνεκφορά με προηγούμενο μ: έμπορος, εμπρός, ή με προηγούμενο τελικό ν: τον πόλεμο [to(m)bolemo]. Η εναλλαγή αυτή απαντά και χωρίς συνεκφορά: μπιστόλι, μπιστικός. Εξάλλου το σύμπλεγμα πτ έχει μετατραπεί στη νέα ελληνική, με εξαίρεση τις λόγιες λέξεις, σε φτ: κλέπτης > κλέφτης, πταίω > φταίω.
Read 639 times

More in this category: « Πύθων π »

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.