Δευτέρα, 05 Μαρτίου 2012 01:51

πυρηνικά όπλα

Written by
Rate this item
(0 votes)
πυρηνικά όπλα (Στρατ.). Όπλα μαζικής καταστροφής που οφείλουν την αποτελεσματικότητά τους στην απελευθέρωση μεγάλων ποσοτήτων ενέργειας προερχόμενης από πυρηνικές αντιδράσεις.
Οι έρευνες πάνω στα π.ό. ξεκίνησαν στα πλαίσια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου μετά από επιστολή των Αμερικανών επιστημόνων προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ρούζβελτ στην οποία του υπογράμμιζαν τα πιθανά οφέλη από την ανάπτυξη πυρηνικής τεχνολογίας για στρατιωτικούς σκοπούς και του γνωστοποιούσαν την ανησυχία τους ότι στη Γερμανία ήδη είχαν ξεκινήσει οι προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση. Η επιστολή αυτή ήταν το έναυσμα για την έναρξη του συμβατικά αποκαλούμενου σχεδίου Μανχάταν (Manhattan Project), τον Αύγουστο του 1942. Στο σχέδιο αυτό, του οποίου η έδρα μεταφέρθηκε στη συνέχεια στο Λος Άλαμος της πολιτείας Νιου Μέξικο, εργάστηκαν πολλοί σημαντικοί επιστήμονες, μεταξύ των οποίων ο Ενρίκο Φέρμι και ο Ρίτσαρντ Φέινμαν, ενώ επιστημονικός διευθυντής ήταν ο φυσικός Ρόμπερτ Οπενχάιμερ (βλ. λ.). Αποτέλεσμα της προσπάθειας αυτής ήταν η δημιουργία των δύο μοναδικών π.ό. που έχουν χρησιμοποιηθεί κατά ανθρώπινων στόχων, της βόμβας με τη συμβατική ονομασία Little Boy (= μικρό αγόρι) που έπληξε τη Χιροσίμα στις 6 Αυγούστου του 1945 και της βόμβας Fat Man (= χοντρός άντρας) που χτύπησε το Ναγκασάκι 3 ημέρες αργότερα. Ο τρομακτικά υψηλός αριθμός των θυμάτων καθώς και οι υπόλοιπες καταστροφικές συνέπειες ανάγκασαν την Ιαπωνία να παραδοθεί (βλ. λ. ατομική βόμβα). 
Οι έρευνες πάνω στα π.ό. συνεχίστηκαν και, εκτός των ΗΠΑ, ανάλογα όπλα απέκτησαν και άλλες χώρες, με πρώτη τη Σοβιετική Ένωση· στις αρχές του 21ου αι. πυρηνικές δυνάμεις είναι οι ΗΠΑ, η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία, η Ρωσία, η Κίνα, η Ινδία και το Πακιστάν. Το Ισραήλ, αν και έχει πραγματοποιήσει πυρηνικές δοκιμές, δεν έχει παραδεχτεί την κατοχή π.ό., ενώ η Νοτιοαφρικανική Δημοκρατία σταμάτησε το πυρηνικό της πρόγραμμα στα πλαίσια της ευρύτερης αλλαγής εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής της χώρας. Εικάζεται ακόμα ότι πυρηνικό οπλοστάσιο μπορούν να αναπτύξουν το Ιράν και η Βόρεια Κορέα.
Τα π.ό. χωρίζονται σε δύο κύριες κατηγορίες, στα όπλα σχάσης και στα όπλα θερμοπυρηνικής σύντηξης. Τα πρώτα είναι γνωστά και με την ονομασία ατομικές βόμβες και είναι και τα μόνα που έχουν χρησιμοποιηθεί στην πράξη. Στα όπλα αυτά οι πυρηνικές αντιδράσεις είναι διασπάσεις βαρέων πυρήνων, όπως για παράδειγμα πυρήνων ουρανίου-235 (U) στις βόμβες ουρανίου ή πυρήνων πλουτωνίου (Pu) στις βόμβες πλουτωνίου. Στις αντιδράσεις σχάσης ένας πυρήνας σχάσιμου υλικού, απορροφώντας ένα νετρόνιο, διασπάται συνήθως σε δύο ελαφρύτερους πυρήνες ενώ συγχρόνως παράγονται και δύο ή τρία νέα νετρόνια. Τα νετρόνια αυτά μπορούν να προκαλέσουν νέες διασπάσεις. Όσο ο ρυθμός των σχάσεων δεν φθίνει, η αντίδραση συνεχίζεται. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται αλυσιδωτή αντίδραση. Υπάρχει μια ελάχιστη ποσότητα σχάσιμου υλικού που είναι ικανή να συντηρήσει αλυσιδωτή αντίδραση. Η ποσότητα αυτή ονομάζεται κρίσιμη μάζα, αποτελεί συνάρτηση του σχήματος του υλικού και στην περίπτωση του σφαιρικού σχήματος, που είναι το ιδανικό, είναι της τάξεως των λίγων κιλών. Μια βόμβα σχάσης αποτελείται από δύο κομμάτια σχάσιμου υλικού, καθένα από τα οποία έχει μάζα μικρότερη από την κρίσιμη αλλά και τα δύο μαζί μεγαλύτερη, καθώς και μια μικρή πηγή νετρονίων που είναι αναγκαία για την έναρξη της διάσπασης. Τα δύο κομμάτια του σχάσιμου υλικού ενοποιούνται μέσω μικρής έκρηξης συμβατικού εκρηκτικού υλικού τη στιγμή που η βόμβα ενεργοποιείται.
Μια ειδική κατηγορία βομβών σχάσης είναι οι βόμβες νετρονίου (βλ. λ. νετρονίου, βόμβα). Αυτές έχουν τέτοια σύνθεση σχάσιμου υλικού που δεν αποβλέπει στη μέγιστη παραγωγή ενέργειας αλλά στη μέγιστη παραγωγή νετρονίων. Τα νετρόνια περνούν μέσα από τα εμπόδια και καταστρέφουν μόνο τα οργανικά μόρια. Με τον τρόπο αυτό κτιριακές και άλλου είδους εγκαταστάσεις μένουν ανέπαφες, ενώ καταστρέφονται οι ζωντανοί οργανισμοί. Πλεονέκτημα των βομβών αυτών είναι ότι δεν αφήνουν μεγάλες ποσότητες ραδιενεργών υλικών πίσω τους και έτσι ο τόπος όπου χρησιμοποιούνται γίνεται γρήγορα ασφαλής από άποψη ραδιενέργειας.
Μια άλλη ειδική κατηγορία βομβών σχάσης είναι οι βόμβες με περίβλημα κοβαλτίου το οποίο συγκρατεί τα νετρόνια. Οι βόμβες αυτές καθιστούν τον χώρο ραδιενεργό για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα και εξαιτίας αυτής της ιδιότητας έχουν εγκαταλειφθεί.
Τα π.ό. της δεύτερης κατηγορίας, δηλαδή τα όπλα θερμοπυρηνικής σύντηξης, είναι πιο σύγχρονης τεχνολογίας, όχι τόσο ραδιενεργά όσο τα π.ό. σχάσης αλλά πολύ πιο ισχυρά καθώς απελευθερώνουν πολύ μεγαλύτερη ποσότητα ενέργειας ανά μονάδα μάζας. Οι πυρηνικές αντιδράσεις είναι συντήξεις ελαφρών πυρήνων, συνήθως πυρήνων των ισοτόπων του υδρογόνου (Η), δευτερίου και τριτίου, στις βόμβες υδρογόνου, ή λιθίου (Li). Για την ενεργοποίηση των βομβών αυτών απαιτούνται τεράστιες πιέσεις και θερμοκρασίες ώστε να ξεκινήσει η θερμοπυρηνική αντίδραση. Για τον λόγο αυτό ως πυροκροτητής χρησιμοποιείται μια μικρή πυρηνική βόμβα σχάσης.
Η αποδοτικότητα των π.ό. εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο μεταφοράς τους και απελευθέρωσής τους στον στόχο. Αρχικά, για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν αεροπλάνα, καθώς όμως το μέγεθος των π.ό. μειώθηκε, έγινε εφικτή η χρήση τορπιλών και οβιδοβόλων. Στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν διηπειρωτικά βαλλιστικά βλήματα τα οποία παρουσίαζαν το σημαντικό πλεονέκτημα της μείωσης του ενδεχόμενου σφάλματος εξαιτίας του ανθρώπινου παράγοντα. Ακολούθησε η χρήση πυρηνικών υποβρυχίων ως βάσεις για την εκτόξευση π.ό. χωρίς να αναδύονται. Τα υποβρύχια αυτά χρησιμοποιούν την πυρηνική ενέργεια ως κινητήρια δύναμη και με τον τρόπο αυτό μπορούν να ταξιδεύουν χωρίς συχνούς ανεφοδιασμούς. Επόμενη μέθοδος βασίστηκε στη χρήση διηπειρωτικών βλημάτων πολλαπλής επανεισόδου, με τα οποία είναι δυνατό το ταυτόχρονο πλήγμα ανεξάρτητων στόχων με κατάλληλο π.ό. για τον καθένα. Η πιο σύγχρονη μέθοδος είναι η χρήση υποηχητικών μεγάλου βεληνεκούς και χαμηλά ιπτάμενων βλημάτων τα οποία είναι εξαιρετικά ακριβή, χάρη στην ικανότητά τους να κατευθύνονται από τη μορφολογία του εδάφους πάνω από το οποίο πετούν. 
Για την τελειοποίηση των παραπάνω μεθόδων, αλλά και της τεχνολογίας των π.ό. γενικότερα, πραγματοποιήθηκαν διάφορες δοκιμές. Οι δοκιμές αρχικά διεξάγονταν στην επιφάνεια της Γης. Έτσι, για τα π.ό. σχάσης πραγματοποιούνταν δοκιμές στην έρημο, όπως στη Νεβάδα από τις ΗΠΑ και στη Σαχάρα από τη Γαλλία, ενώ για τα όπλα σύντηξης, σε μικρά νησάκια του Ειρηνικού ωκεανού. Η αύξηση όμως της ραδιενέργειας στην ατμόσφαιρα οδήγησε στην αντικατάσταση των επιφανειακών από υποθαλάσσιες και υπόγειες δοκιμές. Με τη μέθοδο αυτή οι καταστροφικές συνέπειες μειώθηκαν αλλά δεν εξαλείφθηκαν πλήρως. Γίνεται λοιπόν προσπάθεια να περιοριστούν στο ελάχιστο οι πυρηνικές δοκιμές και να αντικατασταθούν κατά το δυνατόν από προγράμματα προσομοίωσης των πυρηνικών αντιδράσεων σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές.
Τα αποτελέσματα της χρήσης π.ό. είναι πολυδιάστατα. Αρχικά έχουμε τις συνέπειες λόγω της έκρηξης, δηλαδή την καταστροφή κτιρίων και λοιπών εγκαταστάσεων. Οι συνέπειες αυτές είναι παρόμοιες με τις συνέπειες εκρήξεων συμβατικών βομβών αλλά πολύ πιο καταστροφικές. Η εκρηκτική ισχύς ή απόδοση των π.ό. μετράται με τον αριθμό των τόνων του εκρηκτικού τρινιτολουόλη (ΤΝΤ) που θα χρειαζόταν για να παραχθεί μια ισοδύναμη έκρηξη. Οι βόμβες σχάσης έχουν ισχύ της τάξεως των κιλοτόνων ΤΝΤ, ενώ οι βόμβες σύντηξης της τάξεως των μεγατόνων ΤΝΤ. Ένα άλλο αποτέλεσμα είναι η εκπομπή βλαβερής θερμικής ακτινοβολίας που έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία εστιών φωτιάς που καίνε ζωντανούς οργανισμούς και εύφλεκτα υλικά. Πέρα όμως από τις συνέπειες λόγω έκρηξης και θερμότητας, τα π.ό. έχουν και μια ιδιαίτερα θανατηφόρα μοναδική συνέπεια: την απελευθέρωση διεισδυτικής πυρηνικής ακτινοβολίας. Η ραδιενέργεια αυτή μολύνει την ατμόσφαιρα και προκαλεί πολύ σοβαρά τραύματα στους ζωντανούς οργανισμούς που την απορροφούν και άλλες επιπτώσεις, όπως ανάπτυξη νεοπλασιών, που εμφανίζονται αργότερα. Μια επιπλέον συνέπεια είναι η παραγωγή ισχυρού ηλεκτρομαγνητικού παλμού, ικανού να υπερφορτώσει συστήματα τροφοδοσίας ενέργειας και να καταστρέψει ηλεκτρονικά συστήματα. Υπάρχουν, τέλος, και οι κλιματολογικές συνέπειες οι οποίες, σε περίπτωση εκτεταμένης χρήσης π.ό., είναι από μόνες τους ικανές να καταστρέψουν κάθε ίχνος ζωής στον πλανήτη.

Οι προσπάθειες για πυρηνικό αφοπλισμό. Η πρώτη προσπάθεια προς την κατεύθυνση του πυρηνικού αφοπλισμού έγινε εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου, από τον ΟΗΕ, με τη Συνθήκη μη Διασποράς Πυρηνικών Όπλων. Πρόκειται για συνθήκη που καταρτίστηκε από την Επιτροπή Αφοπλισμού του ΟΗΕ, με σκοπό να περιοριστεί ο αριθμός των χωρών που κατέχουν π.ό. και να ελαχιστοποιηθούν οι πιθανότητες σύγκρουσης όπου θα χρησιμοποιούνταν τέτοια όπλα. Η συνθήκη αυτή εγκρίθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1968 και λίγες βδομάδες μετά δόθηκε για υπογραφή. Η συνθήκη (αγγλ. Non-Proliferation Treaty) αποτέλεσε το πρώτο σημαντικό διεθνές συμβατικό κείμενο κατά της διάδοσης των π.ό. και υπέρ του πυρηνικού αφοπλισμού. Η συνθήκη απαγορεύει τη μεταβίβαση π.ό. από χώρες που κατέχουν π.ό. σε άλλες χώρες. Από την Ελλάδα κυρώθηκε με το νομοθετικό διάταγμα 437/1970. Οι χώρες που προσχώρησαν στη σύμβαση ανέλαβαν ταυτόχρονα και την υποχρέωση να δεχτούν τον έλεγχο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Η συνθήκη επιβάλλει ουσιαστικά στις μη πυρηνικές χώρες να παραιτηθούν από την ιδέα να αποκτήσουν π.ό. στο μέλλον, ενώ δεν επιβάλλει σχεδόν κανέναν περιορισμό στα κράτη εκείνα που διαθέτουν ήδη αυξημένα οπλοστάσια. Στη σύμβαση δεν έχουν προσχωρήσει η Ινδία, το Ισραήλ και το Πακιστάν. Η Βόρεια Κορέα αποχώρησε από τη συνθήκη τον Νοέμβριο του 2002. Μολονότι δεν ορίστηκε χρονικό όριο ισχύος της, προβλεπόταν ότι 25 χρόνια αργότερα μια διάσκεψη των συμβαλλομένων θα αποφάσιζε κατά πλειοψηφία αν η συνθήκη θα ανανεωνόταν ή όχι. Το 1995 πραγματοποιήθηκε η Ε’ Αναθεωρητική Διάσκεψη, κατά τη διάρκεια της οποίας υιοθετήθηκε σειρά αποφάσεων που, μεταξύ άλλων, προέβλεπαν την επ’ αόριστο παράταση ισχύος της συνθήκης καθώς και τη μετατροπή της Μέσης Ανατολής σε αποπυρηνικοποιημένη ζώνη. 
Η συνθήκη Ολικής Απαγόρευσης των Πυρηνικών Δοκιμών (Comprehensive Test Ban Treaty) καταρτίστηκε το 1996 και, σύμφωνα με τα κυριότερα άρθρα της, απαγορεύεται κάθε είδους πυρηνική δοκιμή για στρατιωτικούς ή μη σκοπούς και εμποδίζεται η ανάπτυξη κάθε νέου είδους π.ό. Η συνθήκη έχει υπογραφεί από 171 κράτη και έχει επικυρωθεί από 110. Η χώρα μας την κύρωσε με τον νόμο 2686/99. Για την έναρξη ισχύος της, απαιτείται η επικύρωσή της από το σύνολο των 44 χωρών του Β’ παραρτήματος της συνθήκης (χώρες με δυνατότητα ανάπτυξης πυρηνικής τεχνολογίας). Από αυτές, τρεις δεν την έχουν υπογράψει και εννέα δεν την έχουν επικυρώσει. Οι τρεις χώρες που δεν την υπέγραψαν είναι η Ινδία, το Πακιστάν και η Βόρεια Κορέα. Μεταξύ αυτών που δεν έχουν προβεί στην επικύρωσή της είναι οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και η Κίνα. Αν και η συνθήκη δεν έχει τεθεί σε ισχύ, λειτουργεί ο Οργανισμός για την Ολική Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών (CTBT) στη Βιέννη, ο οποίος επιτελεί ήδη αξιόλογο έργο.
Read 427 times

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.