Πέμπτη, 01 Μαρτίου 2012 15:05

μυθολογία

Written by
Rate this item
(0 votes)
μυθολογία. Το σύνολο των μύθων ενός λαού καθώς και η μελέτη της προέλευσής τους, της σημασίας τους και των σχέσεών τους με τις θρησκευτικές παραδόσεις του λαού αυτού.
Οι αρχαίοι Έλληνες άρχισαν πολύ νωρίς να ασχολούνται με τη μ. Οι παραδοσιακές αφηγήσεις για τους θεούς, οι οποίες συναντώνται στα ποιήματα τόσο του Ομήρου όσο και του Ησίοδου, έπαψαν σύντομα να ικανοποιούν τις ορθολογικές και ηθικές απαιτήσεις τους. Το κύρος όμως αυτών των επών τους ώθησε στην αναζήτηση της εξήγησης των φαινομενικά παράλογων μύθων, η οποία βασιζόταν στη σκέψη, που είχε εκφραστεί ήδη από τον Θεαγένη τον Ρηγιέα (6ος αι. π.Χ.), ότι οι μύθοι είχαν αλληγορική σημασία και ότι πίσω από τα πρόσωπα των θεών κρύβονταν δυνάμεις της φύσης ή ηθικές αρετές. Με τον Ευήμερο (4ος-3ος αι. π.Χ.) γεννήθηκε μια καινούργια ερμηνευτική τάση, σύμφωνα με την οποία οι θεοί δεν ήταν παρά σπουδαίοι άνθρωποι που έζησαν σε μια μακρινή εποχή και στους οποίους οι μεταγενέστεροι απέδωσαν υπεράνθρωπα κατορθώματα. Ενώ ο λαός συνέχιζε να συνδέει τη μ. με τη θρησκευτική παράδοση, η λόγια παράδοση την αντιμετώπιζε ως αλληγορική και ευημεριστική διδασκαλία (από το όνομα του Έλληνα συγγραφέα Ευήμερου, 3ος αι. π.Χ., ο οποίος είχε ακριβώς την παραπάνω άποψη). Η πολεμική των Πατέρων της Εκκλησίας ενάντια στις προϋπάρχουσες θρησκείες υιοθέτησε πρόθυμα τον ευημερισμό, για να αποδείξει ότι οι αρχαίοι θεοί δεν υπήρχαν. Συχνά, ωστόσο, ο χριστιανισμός θεωρούσε τους αρχαίους θεούς δαίμονες και τις πράξεις τους (το αντικείμενο της μ.) διαβολικά έργα. Κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση εξακολούθησαν να κυριαρχούν οι ίδιες ερμηνευτικές τάσεις. Ο πρώτος που διατύπωσε την άποψη ότι η μ. είναι μια φανταστική αναπαράσταση της πραγματικότητας, αυθόρμητη έκφραση των εμπειριών της πρωτόγονης ανθρωπότητας, ήταν ο Τζαμπατίστα Βίκο. Ακόμη όμως, κατά τον 18o αι. και στις αρχές του 19ου, οι αντιλήψεις των μελετητών για τη μ. διέφεραν πολύ μεταξύ τους. Ο Γερμανός ιστορικός Φρίντριχ Κρόιτσερ θεωρούσε τη μ. σοφό κατασκεύασμα ιερέων, οι οποίοι απέβλεπαν να παρουσιάσουν τις αλήθειες που μόνο αυτοί γνώριζαν με μορφές προσιτές στην αντίληψη του λαού (συμβολισμός).
Η επιστημονική μελέτη της μ. πέρασε σε νέα φάση με την επέκταση της ιστορικής έρευνας πέρα από την κλασική παράδοση. Από τα τέλη του 18ου αι., ταξιδιώτες και επιστήμονες επισήμαναν ομοιότητες μεταξύ των κλασικών μύθων και των αφηγήσεων διαφόρων πρωτόγονων λαών (για παράδειγμα, των αυτοχθόνων της Αμερικής). Η λεγόμενη όμως σχολή της συγκριτικής μ., την οποία ίδρυσε ο Φρίντριχ Μαξ Μίλερ κατά το β’ μισό του 19ου αι., περιόρισε τις έρευνές της στους μύθους των λαών που μιλούσαν ινδοευρωπαϊκές γλώσσες και, βασιζόμενη στη γλωσσολογική και μυθολογική σύγκριση, προσπάθησε να διατυπώσει γενικά συμπεράσματα. Το κυριότερο από αυτά ήταν ότι πίσω από κάθε μύθο κρύβεται ένα φυσικό φαινόμενο (π.χ. ηλιακό, μετεωρολογικό κ.ά.), εφόσον ο μύθος δημιουργήθηκε απλώς και μόνο από την αλλοίωση της σημασίας ορισμένων λέξεων, η οποία οφείλεται στην τάση προσωποποίησης (ασθένεια της γλώσσας). Εκείνο που αρχικά ήταν ένα επίθετο (για παράδειγμα, φωτεινός στη ρίζα των ονομάτων Ζευς, Juppiter, Dyauspitar) έγινε κύριο όνομα. Η λεγόμενη ανθρωπολογική σχολή του Τέιλορ και των οπαδών του επεξέτεινε τη σύγκριση και στους πρωτόγονους λαούς. Στο πλαίσιο της θεωρίας της εξέλιξης, η οποία κυριαρχούσε τότε σε όλους τους επιστημονικούς κλάδους, η σχολή αυτή υποστήριζε ότι ο μύθος αντιστοιχούσε σε μια εξελικτική φάση του ανθρώπινου πνεύματος, η οποία προσπαθούσε να εξηγήσει τον κόσμο και τα φαινόμενά του. Και επειδή, κατά τη θεωρία της εξέλιξης, η εξελικτική πορεία της ανθρωπότητας είναι μία και μοναδική, η ανθρωπολογική σχολή εξηγούσε εύκολα τους παραλληλισμούς μεταξύ των μύθων των πιο διαφορετικών και απομακρυσμένων λαών. Στον αντίποδα αυτής της θεωρίας διατυπώθηκε αργότερα μία άλλη, η οποία προσπάθησε να εξηγήσει ιστορικά τους παραλληλισμούς στις διάφορες μ., και υποστήριξε ότι τα μυθολογικά θέματα διαφέρουν από πολιτισμό σε πολιτισμό.
Οι σύγχρονοι μελετητές πιστεύουν ότι η μ. δεν είναι ούτε μια υποτυπώδης μορφή επιστήμης ούτε μια ηθελημένη (αλληγορισμός, συμβολισμός) ή αθέλητη (ασθένεια της γλώσσας) αλλοίωση της αλήθειας, αλλά ότι πρόκειται για ένα sui generis προϊόν του θρησκευτικού πνεύματος. Οι μύθοι, πράγματι, δεν ασχολούνται με οποιαδήποτε υπόθεση, αλλά μόνο με υποθέσεις θεμελιώδους σημασίας για την ύπαρξη της κοινότητας. Ασχολούμενη με τις απαρχές του κόσμου, του λαού, των θεσμών, η μ. δεν επιχειρεί να προσφέρει μια αιτιολογική εξήγηση, αλλά επικυρώνει τους θεσμούς, ανάγοντάς τους σε μια εποχή η οποία (αφού υποτίθεται ότι είναι εποχή των μυθικών όντων, θεών, ηρώων, προγόνων) προσφέρει τη θρησκευτική τους δικαίωση και την εγγύηση ότι δεν θα μεταβληθούν. Γι’ αυτό ο μύθος βρίσκεται σε λειτουργική σχέση προς τον εκάστοτε τρόπο ζωής της κοινότητας, τον οποίο δικαιώνει, και συγχρόνως προμηθεύει συνεχώς με πρότυπα δράσης, τα οποία ανάγονται σε μυθικά αρχέτυπα.
Read 748 times Last modified on Πέμπτη, 01 Μαρτίου 2012 15:05

More in this category: « Μύθοι μύθος »

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.