Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2012 16:02

φωνητική

Written by
Rate this item
(0 votes)
φωνητική (Γλωσσ.). Επιστημονικός κλάδος της γλωσσολογίας που ασχολείται με τη μελέτη της φυσιολογίας και της ακουστικής ποιότητας των φθόγγων. Οι φθόγγοι, δηλαδή οι ήχοι που παράγει ο άνθρωπος κατά τον έναρθρο λόγο, προέρχονται από τρία βασικά σημεία του ανθρώπινου σώματος, και πιο συγκεκριμένα από τους πνεύμονες, το ευρύτερο αναπνευστικό σύστημα και τα φωνητικά όργανα, τα οποία και βρίσκονται στην κυρίως στοματική κοιλότητα (φωνητικές χορδές, γλώσσα, σταφυλή, υπερώα κ.ά.). Η φ. που ασχολείται με τη φυσιολογία των φθόγγων καλείται αρθρωτική (articulatory), αυτή που ασχολείται με την ακουστική ποιότητα καλείται ακουστική φ. και, τέλος, υπάρχει ο κλάδος της μελέτης των συνδυασμών των φθόγγων για την παραγωγή λέξεων και φράσεων (γλωσσολογική φ.).
Οι φθόγγοι χωρίζονται σε φωνήεντα και σε σύμφωνα· καθένα από αυτά κατατάσσεται σε μία κατηγορία, ανάλογα με τον τρόπο παραγωγής του. Έτσι, οι συμφωνικοί φθόγγοι χωρίζονται σε κλειστούς, τριβόμενους, προσεγγιστικούς (ημίφωνα), παλλόμενους επαναληπτικούς και παλλόμενους ακαριαίους. Στην ελληνική γλώσσα, πιο συγκεκριμένα, τα σύμφωνα χωρίζονται σε διχειλικά, οδοντικά, υπερωικά, ουρανικά και φατνιακά· οι ονομασίες αυτές έχουν άμεση σχέση με τα φωνητικά όργανα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή του εκάστοτε φθόγγου (για παράδειγμα, στα οδοντικά σύμφωνα –όπως το δ– ο αέρας που βγαίνει από το αναπνευστικό σύστημα διαμορφώνεται σε φθόγγο από την οδοντοστοιχία). Οι παράγοντες που επηρεάζουν την τελική μορφή κάθε φθόγγου, σύμφωνα με τους γλωσσολόγους, είναι οι εξής: το είδος ρεύματος του αέρα που παράγεται· η κατάσταση της γλωττίδας· η ύπαρξη τυχόν δευτερεύουσας άρθρωσης· ο τόπος παραγωγής της άρθρωσης του φθόγγου· ο τόπος παραγωγής της άρθρωσης· η ύπαρξη κεντρικής ή πλευρικής άρθρωσης· η ύπαρξη υπερωικού, οδοντικού ή έρρινου φραγμού.
Αντίστοιχα, τα φωνήεντα χωρίζονται σε πρόσθια και οπίσθια, υψηλά και κλειστά, χαμηλά και ανοικτά, καθώς και σε ενδιάμεσα. Πρέπει να σημειωθεί ότι είναι δυνατόν να υπάρχουν συνδυασμοί των κατηγοριών αυτών, καθώς και ότι ένας φθόγγος μπορεί να εντάσσεται σε διαφορετική κατηγορία κάθε φορά, ανάλογα με την εκφορά του· οι φθόγγοι αυτοί καλούνται αλλόφωνα (για παράδειγμα στις λέξεις χέρι και χαρά ο φθόγγος χ είναι ουρανικός και υπερωικός αντίστοιχα).
Εκτός από τους παραπάνω, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που καθορίζουν την ακουστική ποιότητα των φθόγγων. Πρόκειται για το ύψος (δηλαδή την ηχητική συχνότητα σε Hertz), το μήκος και τον τόνο του φθόγγου (δηλαδή τον τονισμό του, ο οποίος μπορεί να είναι δυναμικός ή μελωδικός). Οι μελετητές της φ. χρησιμοποιούν ένα ιδιαίτερο αλφάβητο για την απόδοση των φθόγγων ανά περίσταση· το πιο διαδεδομένο (αν και όχι πλήρως) είναι αυτό της Διεθνούς Ένωσης Φωνητικής (International Phonetics Association, IPA).
Read 1344 times

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.